پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

جزییات الکترونیکی شدن چک ها

مریم عسگری

بانکداری الکترونیک ترجیع بند همه تبلیغات بانکی ما شده اما از داخل که به برخی سرویس های ارائه شده نگاه می کنیم نشانی از سرویس های مطابق استانداردهای جهانی نمی بینیم.

بانکداری الکترونیک ترجیع بند همه تبلیغات بانکی ما شده اما از داخل که به برخی سرویس های ارائه شده نگاه می کنیم نشانی از سرویس های مطابق استانداردهای جهانی نمی بینیم.

تغییر و بازنگری درباره ابزارهای مرتبط با بانکداری از جمله چک بهانه ای بود برای گفت وگویی با ناصر حکیمی مدیر فناوری اطلاعات بانک مرکزی که می خوانید:

** این اواخر خبرهایی مبنی بر الکترونیکی شدن ابزار معاملاتی چک یا بهتر بگوییم ارائه چک الکترونیک به مشتریان بانک ها منتشر شده است. این چک الکترونیکی چیست؟

شورای پول و اعتبار اخیرا طرحی را مصوب کرد که بر اساس آن مقرر شد فرآیند صدور دسته چک و پردازش چک به صورت الکترونیکی انجام شود که این هرگز به معنی چک الکترونیکی نیست. بلکه به معنی الکترونیکی کردن فرآیند چک های کاغذی است.

این دستورالعمل اواخر سال گذشته مصوب شورای پول و اعتبار شد که البته قبل از آن نیز شورای پول و اعتبار دستورالعملی در رابطه با حساب جاری مصوب کرده بود و همچنین شرایطی را برای حساب جاری و رفع مشکلات چک احصا کرده بود. ما این دو مصوبه را در یک بدنه دیدیم و یک سامانه را که هنوز اسم خاصی ندارد.

فعلا اسامی گوناگونی نظیر سما (سامانه مدیریت اسناد بانکی) یا چکاوک را برای این سامانه در نظر گرفته ایم. این سامانه دو قسمت دارد که در قسمت نخست آن تمرکز روی یکپارچگی سیستم اطلاعاتی مربوط به چک و حساب جاری است که بر اساس مصوبه آذر ماه سال 1391 شورای پول و اعتبار در مورد دستورالعمل حساب جاری و مصوبه اسفند ماه شورای پول و اعتبار در خصوص الکترونیکی شدن فرآیند صدور دسته چک است. در بحث صدور دسته چک اقداماتی انجام شده که اولین اقدام استاندارد کردن چک است. در حال حاضر چک ها ابعاد گوناگونی دارند.

ولی قرار بر این است که ابعاد چک کاملا به صورت استاندارد درآید و جانمایی عناصر اطلاعاتی روی فیزیک چک نیز به طور دقیق و استاندارد مشخص شود. در این صورت تنها وجه تمایز چک ها لوگوی بانک خواهد بود.

این چک ها از کاغذهای امنیتی تهیه خواهند شد و از لحاظ چاپ و طراحی ویژگی های امنیتی بیشتری نسبت به چک های کنونی خواهند داشت. از لحاظ پروسس ماشینی نیز برای ثبت و خواندن ماشینی بعضی از اقلام اطلاعاتی چک نظیر شماره حساب، شماره چک، شماره سریال و...از بارکد دوبعدی استفاده می کنند.

** در این فرآیند ثبت درخواست اینترنتی یا الکترونیکی صورت می گیرد؟

این مسیر می تواند مسیر سنتی و از طریق مراجعه به شعبه باشد و می تواند از طریق الکترونیکی و اینترنت بانک و... باشد.

در هر صورت شعبه پس از دریافت درخواست پارامترهای مربوط به بانک را بررسی کرده و اگر تشخیص داد که درخواست کننده دسته چک مجاز به دریافت چک است یک درخواست الکترونیکی برای یک سامانه در بانک مرکزی ارسال می کند. سامانه تطبیق درخواست را با انواع دستورالعمل های موجود به صورت ماشینی انجام می دهد. مثلا بررسی می کند درخواست کننده چک برگشتی نداشته باشد و... .

از طرفی مشخصات هویتی فرد هم چک می شود. در نهایت در صورت مشخص شدن نتیجه مراتب به بانک اعلام می شود که شخص متقاضی می تواند دسته چک بگیرد یا خیر. در صورتی که فرد متقاضی مجاز به دریافت دسته چک باشد داده های الکترونیکی که در بررسی های انجام شده به دست آمده است در گام نخست به صورت یک فایل ارسال می شود. براساس فایل داده ای که بانک مرکزی در اختیار بانک عامل برای صدور دسته چک قرار داده است یک رمز روی هر برگ چک حک می شود که این رمز توسط کلیدهای امنیتی که در سامانه بانک مرکزی وجود دارد ارائه می شود و قابل تولید و استفاده مجدد نیست.

** این رمز نقش امنیتی برای چک دارد؟

بله. این رمز یک عدد چند رقمی است که گوشه چک ثبت می شود و هر بانک موظف است هنگام شخصی سازی چک این کد را گوشه چک حک کند. این عدد به ازای هر برگ چک متفاوت است. در مورد کاربرد این عدد یا کد باید بگویم که یک سامانه دیگر در بانک مرکزی وجود دارد که وقتی فردی چکی را از شخص دیگر دریافت می کند، می تواند کد حک شده روی چک را به سامانه اس ام اس کند. این کد مشخص می کند که چک متعلق به چه کسی است و همچنین مشخص می کند که صاحب چک سابقه ارائه چک برگشتی دارد یا خیر؟

** یعنی کد سابقه ای از صاحب چک ارائه می کند؟

بله. به نظر ما در مورد چک های روز این کد به خوبی فرد بدحساب و خوش حساب را مشخص می کند. در مورد چک های مدت دار نیز اگر چه مشخص نمی کند که تا سه ماه بعد چه اتفاقی رخ می دهد. اما سابقه فرد را مشخص می کند.

همچنین این کد امکان جعل چک را نیز بسیار محدود می کند. زیرا این کد بر اساس الگوریتم ریاضی و کلیدهای کاملا محرمانه و خاصی طراحی شده است و هیچ شخصی نمی تواند این عدد را تولید یا جعل کند. به همین دلیل اطمینان بسیار بالایی وجود دارد که این عدد قابل جعل نباشد. کدی که روی چک می خورد همچنین در برابر صدور چک های بی محل مانع ایجاد می کند؛ چرا که در حال حاضر اگر فردی دسته چکی 25 برگی داشته باشد می تواند تا زمان اتمام برگه های دسته چک، برگه ها را خرج کند. در صورتی که در چک های جدید کد حک شده روی برگه ها شخص بدحساب را لو می دهد.

** طبق الگوی جدید شیوه گردش چک به همان روال سابق است یا الکترونیکی می شود؟

قرار بر این شده است که دیگر چک در شعبه تحویل مشتری نشود. بلکه به منظور حصول اطمینان از اطلاعات و آدرس اعلام شده توسط فرد متقاضی هنگام ارائه درخواست دسته چک، بانک مکلف است دسته چک را به آدرس متقاضی ارسال کند. در این صورت چک در شعبه نمی ماند و باید به آدرس متقاضی ارسال شود.

در مورد گردش چک در شعبه هم باید بگوییم که در حال حاضر چک هایی که وجود دارند به صورت فیزیکی گردش می کنند.اما اتاق پایاپای اقداماتی در رابطه با حذف گردش لاشه ها کرده است که ما این فعالیت ها را با فعالیت هایی که در خصوص خود چک شده است ترکیب کرده ایم و فرآیندی را در سامانه ای طراحی کرده ایم که براساس آن ضمن اجتناب از نقل و انتقال فیزیکی چک بین بانک ها، مسائلی مانند اضافه برداشت بانک ها، بحث تسویه، بحث پردازش ماشینی و... را پوشش خواهد داد

** پیاده سازی این برنامه کی هست؟

زمانبندی ما برای به بهره برداری رسیدن این طرح ها تا آخر سال 92 است.

** از نظر شما جایگاه بانکداری الکترونیک ایران کجاست و چقدر فاصله وجود دارد بین بانکداری الکترونیک به معنای واقعی و آنچه در بانک ها به این نام ارائه می شود؟

بحث اصلی این است که باید وضعیت پرداخت ها، تغییرات اعمال شده در ابزارهای پرداخت و... را ابتدا در کشور ارزیابی کرده و سپس با سایر کشورها که معیار هستند و در سطح بین الملل فعالیت می کنند مقایسه کنیم. واقعیت این است که در پنج سال اخیر تحولات بسیار سریع بوده است. ما زیرساخت های لازم (سیستم تسویه الکترونیکی، سیستم الکترونیکی خاص برای پرداخت های کلان و حوالجات بزرگ، سوئیچ ملی کارت برای اتصال بانک ها به یکدیگر، امضای دیجیتال و...) را برای یک سیستم پرداخت پیشرفته در داخل کشور داریم و از کشورهای دیگر در زمینه زیرساختی چیزی کم نداریم.

** بانک های ما، حتی آنهایی که ادعای زیادی در رابطه با الکترونیکی بودن دارند به سیستم های سنتی وفاداری شدیدی دارند. مثلا هنوز به سندسازی های کاغذی و پرینت اسناد و بایگانی و... متکی هستند. آیا بانک مرکزی در زمینه الکترونیکی کردن این عملیات که زمان کمتری صرف می کند دستورالعملی صادر نکرده است؟

بخشی از این مشکل بازمی گردد به جسارت خود بانک. همان طور که برخی از شرکت ها مراودات کاغذی خود را حذف کردند بانک ها نیز می توانند این کار را انجام دهند. از سویی بسیاری از افرادی که در بانک ها کار می کنند سابقه سی و چند ساله دارند و این افراد به شیوه سنتی عادت دارند. در کل مساله تغییر کارکرد از سیستم کاغذی به الکترونیکی یک تغییر فرهنگی مهم است و باید نیروی کار و مشتریان را برای این تغییر آماده کنیم. معمولا تغییرات فرهنگی کند صورت می گیرد، ولی این کندی توسط اعتقاد مدیریت عالی به این قضیه جبران می شود. یعنی مدیریت عالی مرتب مشوق هایی می گذارد که کارمندان به سمت الکترونیکی شدن پیش روند. اما این اتفاق در بانک های ما رخ نداده است.اگر هم دقت کنید متوجه می شوید که اکثر بانک ها از واحدهای الکترونیکی خود به عنوان یک واحد ایزوله نام برده اند و آنها را از بخش سنتی جدا کرده اند. از نظر من این یک چالش سازمانی است و بانک ها به ویژه بانک های دولتی در سطح مدیریت عالی باید این چالش را رفع کنند.

** در حوزه نرم افزارهای کاربردی که برخی از بانک ها برای موبایل ارائه می دهند چطور؟ آیا این برنامه ها منطبق بر استانداردهای بانک مرکزی طراحی و ارائه می شوند یا اینکه هر بانک به طور سلیقه ای می تواند این برنامه ها را طراحی کند؟

در حال حاضر خیر.زیرا تنوع فناوری در این حوزه در حدی زیاد است که نمی توان یک استاندارد مشخص برای آنها در نظر گرفت. -واقعیت این است که بازار APP (نرم افزارهای کاربردی موبایل و تبلت) روز به روز در حال رشد است. برخی از بانک ها خودشان روی این APP STORها مجوز APP را می گیرند. ولی باز هم محدودیت هایی وجود دارد که ما نمی توانیم مجوز همه این APP ها را بگیریم.ما در تلاش هستیم که ببینیم آیا می شود یک رویه مشخصی را در این رابطه معین کرد یا خیر.

این موضوع را هم مد نظر قرار دهید که APPها در لایه ارتباط با مشتری قرار دارند که بانک مرکزی در این لایه فعالیتی ندارد و در لایه زیرساخت مسوول است.

** خیلی از مشتریان بانک ها با یادآوری داستان لو رفتن سه میلیون رمز اینترنتی مشتریان بانک ها در اینترنت دیگر اعتماد چندانی به بانکداری الکترونیک ندارند. آیا بانک مرکزی نظارت خاص یا دستورالعمل ویژه ای برای شرکت های PSP ارائه کرده است؟

در این زمینه چندین مشکل وجود دارد که ما تلاش های بسیاری برای رفع آنها کرده ایم. واقعیت این است که PSPها تا قبل از ماجرای شاپرک طفیل بانک ها بودند و در بسیاری از موارد از شرکت های PSP سلب مسوولیت شده بود و مشخص نبود کارهای امنیتی و... به عهده چه کسانی است. در نتیجه امنیت چندان جدی گرفته نشده بود. در حالی که که امنیت موضوعی بسیار مهم است. در رابطه با ماجرای سال قبل هم باید بگوییم که خدا را شکر از حساب هیچ فردی ریالی کسر نشد و همچنین همه از خواب غفلت و بی توجهی بیدار شدیم. البته ما قبول داریم که نظام بانکی از این ماجرا آسیب دید، ولی ما سعی کردیم از این تهدید به عنوان یک فرصت استفاده کنیم تا شرکت ها یک حداقل امنیتی را رعایت کنند.

منبع: دنیای اقتصاد
تاریخ خبر: ۱٣۹۲/٠۲/۲٧

نظرات

٠ نظر

در صورتی که می خواهید پاسخ خود را دریافت کنید، ایمیل خود را وارد نمایید
ارسال نظر ...
نظری برای نمایش موجود نیست ، شما اولین نفری باشید که نظر می دهید!