پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

تبعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب؛ ایجاد چالش برای شهرهای مبدأ و مقصد

خبرهای بانکی ـ در نظرنگرفتن ابعاد و تبعات اجتماعی طرح‌های مدیریت منابع آب می‌تواند مخاطرات و چالش های جدی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایجاد کند.

به گزارش خبرهای بانکی ؛ سیستم های منابع آب به عنوان سیستم های پیچیده انسانی-طبیعی، علاوه بر ابعاد اقتصادی و زیست محیطی، دارای ابعاد اجتماعی، سیاسی و امنیتی نیز هستند. این سیستم ها دارای اندرکنش پویا و غیرخطی با مسائل اجتماعی، سیاسی و امنیتی در ابعاد محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی هستند. همان گونه که درنظرنگرفتن تبعات زیست محیطی طرح های مدیریت منابع آب می تواند چالش ها و مشکلات فراوانی را در این حوزه ایجاد کند، درنظرنگرفتن ابعاد و تبعات اجتماعی این طرح ها نیز می تواند مخاطرات و چالش های جدی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایجاد کند.

تاکنون مقالات و یادداشت های متعددی درخصوص تبعات اجتماعی خشکسالی منتشر شده است. اما یکی از سؤال های اصلی و مغفول مانده در عرصه سیاست گذاری کلان آب در کشور آن است که تبعات اجتماعی طرح های کلان انتقال آب چیست؟
آیا طرح های کلان انتقال آب در کنار مزایایی که برای آنها شمرده می شود، می توانند بحران ها و چالش های اجتماعی را در کشور به ویژه در کلان شهرهای مقصد ایجاد یا تشدید کنند؟
براساس آمار منتشرشده در ٥۰ سال گذشته، نزدیک به ۳٤ هزار روستا و آبادی در کشور تخلیه شده اند. علاوه براین، نزدیک به 25 هزار روستا نیز در شُرُف نابودی هستند. از بین عوامل مختلف برای تخلیه و مهاجرت از روستاها و شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ و کلان شهرها، دسترسی نداشتن به منابع آب، یکی از عوامل اصلی مهاجرت به حاشیه شهرها بوده است. مقصد اصلی بسیاری از این مهاجرت ها، مناطق و حاشیه کلان شهرهایی است که کمتر با مشکل کمبود آب دست وپنجه نرم می کنند.

برای نمونه، به دلیل خشکسالی های گسترده در منطقه سیستان در دهه های گذشته،بخش قابل توجهی از جمعیت این منطقه به استان گلستان و شهر گرگان مهاجرت کردند. این موج گسترده مهاجرت و تخلیه روستاها به مناطقی که کمتر با مشکلات آب دست به گریبان هستند،می تواند پیامدهای اجتماعی بسیاری از جمله افزایش معضلات حاشیه نشینی و به تبع آن، بروز شغل های کاذب و همچنین افزایش جرم و جنایت ایجاد کند که بخش مهمی از مشکلات کلان شهرهای کشور را شامل می شوند.
براساس آمار رسمی منتشرشده در سال ۹۵، بیش از ۱۱ میلیون ، حاشیه نشین در کشور وجود دارند که در مقایسه با آمار سال  1361 میزان حاشیه نشینی در کشور ۱۷ برابر شده است. میزان حاشیه نشینی در شهر مشهد، به عنوان یکی از کلان شهرهای مهم کشور، سه برابر میانگین کشوری ( ۳۶ درصد) است. نزدیک به یک سوم جمعیت شهر مشهد، یعنی یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از جمعیت این شهر حاشیه نشین هستند که برای ساماندهی این معضل، بسته بودجه دوهزار و ۱۰۰ میلیاردتومانی به دولت پیشنهاد شد.
تأمین آب کلان شهر مشهد یکی از دغدغه های همیشگی مسئولان و سیاست گذاران کشوری و استانی بوده است. ازاین رو، طرح ها و پروژه های انتقال بین حوضه ای مختلفی از جمله انتقال آب از دریای عمان به مشهد، انتقال آب از دریای خزر به مشهد، انتقال آب از رشته کوه های هزارمسجد به مشهد و همچنین خرید و انتقال آب از خارج از کشور هم زمان مورد مطالعه یا اجرا هستند.

با توجه به مشکلات گسترده کمبود منابع آب و دسترسی نداشتن به منابع آب کافی در مناطق شرقی و مرکزی کشور و استان های همجوار خراسان، اجرای پروژه ها و طرحهای انتقال آب سبب افزایش مهاجرت به منطقه و به ویژه کلان شهر مشهد خواهد شد و در آینده ای نه چندان دور مشکلات حاشیه نشینی این شهر افزایش خواهد یافت.
باید بر این نکته دقت کرد که سیستم های منابع آب، سیستم هایی پویا هستند و تأمین نیاز و تقاضای آب یک منطقه یا یک کلان شهر نه تنها نمی تواند مشکلات آب آن منطقه را به طور کامل در میان مدت و بلندمدت حل کند، بلکه می تواند در کوتاه مدت، سبب افزایش مهاجرت و در نتیجه افزایش میزان نیاز و تقاضا شود.
مطالعه نکردن و درنظرنگرفتن جوانب سیاسی- اجتماعی طرح های کلان انتقال آب می تواند مشکلات و چالش های بسیار مهمی برای شهرهای مبدأ و مقصد ایجاد کند. هرچند که این چالش ها و مشکلات را نمی توان تنها به شهرهای مبدأ و مقصد محدود کرد، بلکه سایر شهرها و حوضه های مجاور و غیرمجاور دخیل و غیردخیل در این حوضه ها نیز از تبعات اجتماعی اجرای شتابزده این طرح ها مصون نخواهند ماند.

طرح های کلان انتقال آب بین حوضه ای، اگرچه با توجیه حل بخشی از مشکلات کلان شهرهای کشور اجرا می شوند، ولی سیاست گذاران کشور باید دقت کنند که بخشی نگری به این طرح ها و مطالعه نکردن جامع و همه جانبه این طرح ها نه تنها نمی تواند مشکلات اساسی این کلان شهرها را در میان مدت و بلندمدت حل کند، بلکه ممکن است مشکلات و چالش های جدی و جدیدی را در حوزه های مختلف - از جمله مشکلات و بحران های اجتماعی- برای آنها به وجود آورد.
 

نویسنده: حجت میان آبادى- پژوهشگر سیاست گذاری و دیپلماسی آب
منبع: فارس
تاریخ خبر: ۱٣۹٧/٠۱/٠٤ ۱٣:٠۲:۵٦

اخبار مرتبط

نظرات

٠ نظر

در صورتی که می خواهید پاسخ خود را دریافت کنید، ایمیل خود را وارد نمایید
ارسال نظر ...
نظری برای نمایش موجود نیست ، شما اولین نفری باشید که نظر می دهید!