پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

مدیر عامل موسسه اعتباری مهر :

بانکداری اسلامی تنها قرض‌الحسنه نیست

نیوزبانک- مدیر عامل موسسه مالی و اعتباری مهر با اشاره به این که نباید تصور کرد بانکداری اسلامی یعنی بانکداری قرض‌الحسنه، گفت: اگر نمی‌توان در قالب بانک‌های خصوصی بانکداری بدون ربا را پیاده کرد باید بانک‌ها دوباره دولتی شوند.

مدیر عامل موسسه مالی و اعتباری مهر با اشاره به این که نباید تصور کرد بانکداری اسلامی یعنی بانکداری قرض‌الحسنه، گفت: اگر نمی‌توان در قالب بانک‌های خصوصی بانکداری بدون ربا را پیاده کرد باید بانک‌ها دوباره دولتی شوند.

به گزارش پایگاه خبری نیوزبانک ، خبرگزاری فارس با مدیر عامل موسسه مالی و اعتباری مهر که چند ماهی است مقدمات بانک شدن را می‌گذراند، گفت‌وگویی داشته است.

یکی از دغدغه‌هایی که نظام دارد، مقابله با فساد است. این مفاسد اخیری که به وجود آمد و کلان هم بود، این سوال در ذهن افکار عمومی به وجود می‌آید که چطور برای گرفت تسهیلات جرئی چندین مانع برای آن قرار دارد اما برای دریافت این مبالغ کلان از سیستم بانکی این سخت‌گیری ها انجام نمی‌شود. شاید این ابهام پاسخی هم داشته باشد اما بالاخره این سوال در ذهن افکار عمومی نقش بسته است. به نظر شما راهکار مقابله با چنین پدیده‌هایی در نظام بانکی و راهکار عملی برای جلوگیری از آن چیست؟

در ابتدای پاسخ به سؤال شما یک نکته‌ای را مطرح می‌کنم. فساد در اندازه‌های مختلف در همه سازمان‌ها وجود دارد و این به مؤسسات پولی و بانکی اختصاص ندارد. همچنین تنها مختص کشور ما نیست و در هر محیط سازمانی در هر کشوری تخلف‌ به اندازه‌های مختلف وجود دارد. از موارد خرد مانند سند سازی برای دریافت پول به خاطر انجام یک سفر گرفته تا تخلفات بسیار سنگین‌تر که یکی از آن ها همین اتفاقی است که در سال گذشته افتاد.

در ضمن فسادهایی که اتفاق می‌افتد می‌تواند به داخل یک سازمان محدود شود و می‌تواند به صورت گسترده باشد که بسیار فراتر از یک سازمان است. در اتفاق اخیر هم تنها یک بانک درگیر موضوع نبود بلکه بسیار از مؤسسات بانکی و سازمان‌های دولتی و غیردولتی با آن درگیر بودند.

در پاسخ به سوال شما باید این را بگویم که درست است که توانایی و ظرفیت‌های اقتصادی افراد متقاضی تسهیلات متفاوت است، اما مطمئن باشید در نظام ضابطه‌گذاری بانک‌‌ها برای هر دوی آنها ضوابطی درنظر گرفته شده است. اشکال از ضابطه‌ها نیست بلکه در نحوه اجرای آن است؛ یعنی همان سختگیری که برای 2 میلیون تومان وام انجام می‌شود به همان میزان هم برای 2 میلیارد تسهیلات انجام می‌شود.

همان‌طور که گفتم بانک‌ها وکیل سپرده‌گذاران و سهامداران هستند و باید تلاش کنند حداقل اصل سرمایه آنها حفظ شود. برای مراقبت از اصل سرمایه است که این سخت‌گیری‌ها صورت می‌گیرد، البته این نکته را هم بگویم که در تسهیلات یک تا دو میلیون تومان هم متاسفانه مطالبات معوق وجود دارد، اما در این بین کسانی هستند که تسهیلات دریافتی را به بانک به هیچ‌وجه پس نمی‌دهند، بنابراین مشکلات وصول مطالبات معوق تنها در تسهیلات کلان نیست بلکه در تسهیلات خرد هم چنین مشکلاتی وجود دارد.

اما باید ببینیم که سهم تسهیلات خرد و کلان از مطالبات معوق چقدر است؟

این باید در گزارش‌های بانک مرکزی منعکس شود. اما چرا برای تسهیلات 2 میلیون تومانی سخت‌گیری می‌شود. هر بانکی این سخت‌گیری‌ها را انجام بدهد، در واکنش به اعتراض مشتری چندین پرونده به شما نشان می‌دهد که افرادی تسهیلاتی گرفته‌اند و آن را پرداخت نکرده‌اند.

بنابراین این‌گونه نیست که برای تسهیلات خرد ضوابطی نباید در نظر گرفت. اما برای تسهیلات کلان که در آن بخش این اتفاقات افتاده مشکل در این بود که ضوابط به درستی اجرا نشده است. نحوه کشف آن هم همانطور که اعلام شد، پس از جابه‌جایی مسئول شعبه، فرد جدید به تخلف پی برد، بنابراین یکی از علل بروز این تخلفات وجود افراد متخلف در برخی جایگاه‌ها است.

اینکه چرا برای این افراد و این نهادها ابزارهای نظارت کافی وجود ندارد، باید بگوییم که آنقدر حجم تراکنش‌ها و فعالیت‌های مالی بانک‌ها بالا است، که بانک‌ها نمی‌توانند نظارت صددرصدی داشته باشند. بنابراین ناچار می‌شوند که به کارمندان و نهادهای بازرسی خود و یا مدیر استان برای نظارت اتکا کنند. در این شرایط اگر مسئولان آن بخش فاسد باشند، این اتفاقات رخ می‌دهد.

مساله دیگری که باید به آن توجه شود این است که مؤسسات پولی و بانکی حاشیه هزینه و حق الوکاله  به شدت کاهش یافته است. هزینه حق‌الوکاله از 6 درصد به 2.5 درصد کاهش یافته که در این شرایط بانک‌ها حجم عملیات خود را افزایش و حجم عملیات اداری را کاهش می‌دهند. بنابراین همه تقصیرات را نباید به گردن مسئولان بانک‌ها بیندازیم. با این سخت‌گیری‌ در دریافت کارمزد بانک‌ها منجر به کاهش حجم هزینه‌های بانک‌ها می‌شود که یکی از آنها بعد نظارتی است و متأسفانه شاهد این خسارت‌ها هستیم.

در مجموع باید گفت که فساد در مجموعه‌های پولی و بانکی محدود به اتفاق اخیر نیست. زیرا ما با یک اقتصاد حدود 350 هزار میلیارد تومان نقدینگی و بیش از 75 میلیون جمعیت و با وسعت یک میلیون و 600 هزار کیلومتری سر و کار داریم. گستره کار آنقدر وسیع است که اگر بخواهیم در یک اقتصاد به این گستردگی، در این حوزه‌ها متمرکز شویم، خسارت‌های زیادی خواهیم دید که  این خسارت‌ها هم‌اکنون قابل مشاهده است. هم‌اکنون بسیاری از مدیران بانکی دستشان به قلم نمی‌رود به طوری که بانک‌ها بیشتر ترجیح می‌دهند تسهیلات خرد به متقاضیان بدهند. اما بانک‌ها با این تسهیلات خرد نمی‌توانند فعالیت کنند.

منابع پرداختی بانک در حال کاهش است و به کمتر از 50 درصد می‌رسد. سپرده‌های بانکی که دریافت می‌شود از همان ابتدا هزینه‌های آن ایجاد می‌شود و اگر بانک‌ها سپرده‌ها را تسهیلات ندهند تا پایان سال متضرر خواهند شد زیرا هزینه دریافت سپرده ایجاد شده، اما به دلیل عدم پرداخت تسهیلات، سود حاصل نمی‌شود.

اتفاق دیگر این است که عدم پرداخت تسهیلات کلان موجب کاهش سرمایه‌گذاری در اقتصاد می‌شود، بنابراین فکر نکنید که با پررنگ کردن پرونده 3000 میلیارد تومانی به اقتصاد کشور خدمت می‌شود، بلکه ضربات شدیدی وارد شده که یکی از این ضربات توقف پرداخت تسهیلات کلان است. تسهیلات کلان را به افرادی مانند تولیدکنندگان در بخش‌های مختلف صنعت، معدن و کشاورزی داده می‌شود که با کاهش پرداخت تسهیلات کلان در بخش بانکی، منابع روی دست بانک‌ها مانده است که مطمئناً این هم به نفع اقتصاد کشور نیست و توسعه استان ها با مشکلات جدی مواجه خواهد کرد.

این مطالب درست است، اما چه راهکارهایی برای جلوگیری از تکرار دوباره این اتفاق وجود دارد؟

در بانکداری بدون ربا و بانکداری اسلامی، هیچ‌گاه در برابر یک سند مالی تسهیلات در قالب تنزیل اسناد داده نمی‌شود و این در شأن بانکداری بدون ربا نیست. بانکداری بدون ربا و بانکداری اسلامی بیشتر به موضوع فعالیت توجه دارند تا اسناد. بنابراین اگر به بانکداری اسلامی توجه شود، شاهد تکرار این اتفاقات نخواهیم بود.

در حوزه رسانه‌ها  هم نیازمند فرهنگ‌سازی در این زمینه هستیم، مخصوصاً بانکداری بدون ربا و بانکداری اسلامی.

وقتی که مسوولان کشور مطرح می‌کنند که نظام مالی کشور باید به سمت نظام قرض‌الحسنه حرکت کند، بهتر است در رسانه‌ها به آن پرداخته شود که قرار نیست در بانکداری اسلامی تنها فعالیت قرض‌الحسنه صورت گیرد. تعریف قرض‌الحسنه روشن است اتفاقاً در بانکداری اسلامی با توجه به انواع و اقسام عقود انتفاعی نشان‌دهنده این است که بانکداری اسلامی تنها قرض‌الحسنه نیست. بنابراین اقدام مهمی که می‌توانند رسانه‌ها به آن بپردازند ترویج بانکداری اسلامی است. ما در ترویج سازمانی خود تلاش کردیم اقدامات علمی_عملیاتی گردآوری کرده و به علمای موردنظر گزارش دهیم و مطابق آن فعالیت کنیم

خوشبختانه از این مطالب استقبال بسیار خوبی می‌شود، ولی به صورت یکپارچه انجام نمی‌شود و این اقدامات خیلی محدود است. در حالی که دغدغه همه مؤسسات مالی و اعتباری باید اجرای بانکداری اسلامی باشد. اما همانطور که تأکید کردم قرار نیست در بانکداری بدون ربا بانک‌ها متضرر شوند. اگر با بانکداری اسلامی افراد و بانک‌ها متضرر شوند، هرگز این هدف مقدس عملیاتی نخواهد شد.

البته این نکته را هم متذکر می‌شوم که نباید تصور کرد که بانکداری اسلامی یعنی بانکداری قرض‌الحسنه.

نکته دیگر این که نیازی نیست فعالیت و سپرده‌های قرض‌الحسنه را از بانک‌ها جدا کرد و یک بانک جداگانه‌ای برای آن تاسیس کرد. اینکه معادل منابع قرض‌الحسنه تسهیلات قرض‌الحسنه داده شود، نیازی به تاسیس نهاد مالی دیگری نیست. بانک مرکزی می‌توانند با نظارت بر فعالیت موسسات و بانک‌ها این هدف را عملی کند.

اما سال‌هاست که این مساله اجرایی نشده است؟

چرا، اجرای می‌شود.

بانک مرکزی به بانک‌ها می‌گوید که همه منابع قرض‌الحسنه به این بخش اختصاص بدهید اما چنین چیزی اجرایی نمی‌شود؟

ما مراقبت می‌کنیم به اندازه منابع قرض‌الحسنه تسهیلات بدهیم. البته به افرادی که از سوی دولت معرفی می‌شوند تسهیلات نمی‌دهیم. مگر اینکه دولت منابع آن را تامین کند و در اختیار ما قرار دهد.

اینکه بیاییم یک نهاد جداگانه برای قرض‌الحسنه تاسیس کنیم تنها هزینه اداری و تشکیلاتی را به کشور تحمیل کرده‌ایم. همین بانک‌ها هم می‌توانند تسهیلات قرض‌الحسنه بدهند.

آقای نتاج. یکی از تاکیدات بانک مرکزی به بانک‌ها این است که برای تسهیلات کمتر از 10 میلیون تومان یک ضامن کافی است اما موسسه مهر دو ضامن تقاضا می‌کند.

اگر بانک مرکزی منابع را تامین کند و بگوید ضامن نگیرید ما این کار را می کنیم.

اما ابلاغیه بانک مرکزی لازم‌الاجرا است.

بله؛ مشکل کار این است که ما چون هنوز مجوز قطعی فعالیت در قالب بانک را نگرفته‌ایم، قراردادهای ما لازم الاجرا نیست. اگر بانک مهر اقتصاد آغاز به کار کند و قرارداد‌های ما لازم‌الاجرا شود ما هم برای تسهیلات کمتر از 10 میلیون تومان یک ضامن درخواست می‌کنیم.

در صحبت‌های خود اشاره کردید به اینکه تسهیلات کلان کمتر پرداخت می‌شود اما در همین شرایطی که به زعم شما بانک‌ها از دادن تسهیلات واهمه دارند، نسبت تسهیلات پرداختی به سپرده‌ها 109 درصد بوده است. یعنی بیش از سپرده‌ها منابع داده‌اند؟

بخشی از آن پرداختی‌ها تسهیلات تکلیفی است. اغلب این تسهیلات 109 درصدی مربوط به بانکی‌های دولتی می‌شود.

اما این ارقام مربوط به همه بانک‌های کشور است

خیر، امکان ندارد. بانک‌های خصوصی بیش از 70 درصد منابع خود را نمی‌توانند تسهیلات بدهند. برخی بانک‌های دولتی ذخیره قانونی به بانک‌ها نمی‌دهند بیش از سپرده‌ها دریافتی تسهیلات می‌دهند.

در موسسه مهر وضعیت چگونه است؟

ما هر سال یک سوم منابع خود را وصول می‌کنیم. یعنی از 20 هزار میلیارد تومان 7 هزار میلیارد تومان وصولی هر سال است. در سال جاری حدود 3 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی وصول داریم که در پایان سال به 23 هزار میلیارد تومان منابع خواهیم رسید. اما آنچه که در سال جاری می‌توانیم تسهیلات بدهیم 10 هزار میلیارد تومان است.

 

این 10 هزار میلیارد تومان برای تولید است یا مجموع تسهیلات پرداختی؟

 

این مجموع تسهیلات پرداختی است. یک بخش یعنی حدود 7 هزار میلیارد تومان اقساط تسهیلات پرداختی است یک بخش هم جذب سپرده‌های جدید است. بنابراین حدود 10 هزار میلیارد تومان از منابع قابل پرداخت است. از این میزان حدود 20 درصد را به تولید خواهیم داد.

 

فکر نمی‌کنید این میزان برای تولید کم باشد؟

 

ببینید، ما حدود 9.5 میلیون مشتری داریم. نمی‌توانیم سایر مشتریانی که تسهیلات خرد 10 میلیون و 15 میلیون تومانی از ما می‌خواهند را نادیده بگیریم. سالانه حدود 800 هزار فقره تسهیلات می‌دهیم که افراد عادی هستند و باید ارتباط موسسه را با آنها حفظ کنیم زیرا تجربه نشان داده است سپرده‌ای خرد، ماندگارتر از سپرده‌های کلان است.

 

تاکنون چندین بانک با صندوق توسعه ملی قرارداد منعقد کرده‌اند. شما تاکنون برای این امر تقاضایی داشته‌اید؟

 

در بخش ریالی که ما نیازی به به سازوکار صندوق توسعه ملی نداریم اما شرکت‌هایی که با آنها مشارکت حقوقی داریم. می‌دانید که بخش قابل توجه منابع مالی موسسه را سرمایه‌گذاری کرده‌ایم به عنوان سهامدار. ما از طریق آن شرکت‌هایی که سهامدار آنها هستیم برای استفاده از منابع صندوق توسعه ملی تقاضای خود ارائه داده‌ایم.

 

برای موسسه مهر پیشنهادی نداده‌اید؟

 

خیر. منابع ریالی ما در مصرف با مشکل مواجه است. منابع ما بیشتر از مصارف است.

 

بسیار خوب. اگر نکته خاصی باقی مانده بفرمایید.

 

من فکر می‌کنم که فاصله نظام بانکی با بانکداری بدون ربا خیلی زیاد است. قانون فعلی در سال 62 تصویب شد و قرار بود در یک دوره 5 ساله عملیاتی شود و پس از آن گام‌های بعدی برداشته شود. هم‌اکنون سال 91 است و هنوز کار قابل توجهی انجام نشده است. البته به صورت جداگانه برخی بانک ها کارهایی انجام داده اند اما به صورت یک کار جمعی و عمومی بانکداری بدون ربا پیاده‌سازی نشده است. به این هم باید توجه داشت که اجرای بانکداری بدون ربا تنها بر عهده مؤسسات پولی نیست. همه باید در این راستا حرکت کنند. اگر نرخ بازده و سود کمتر از بهای تمام شده پول باشد موجب می‌شود بانک‌ها به سمت فعالیت‌های غیر شفاف بروند که بر خلاف قانون بانکداری بدون ربا است.

 

نکته بعدی اینکه اگر نمی‌توانیم در قالب بانکداری خصوصی بانکداری بدون ربا را پیاده کنیم و انتظارات عموم جامعه از اقتصاد کشور را عملی کنیم بهتر است بانک‌ها دوباره دولتی شوند. هم‌اکنون اگر این مسیر اصلاح شود بهتر است تا اینکه 10 سال دیگر اجرایی شود. زیرا بسیاری از انتظاراتی که مطرح می‌شود در چارچوب بانکداری خصوصی نمی‌گنجد. اگر توقعاتی مانند کاهش نرخ سود کمتر از نرخ تورم و هزینه تمام شده پول و تامین برخی هزینه‌ها وجود دارد، بهتر است به سمت بانکداری دولتی برویم. می‌توان در یک جلسه همه سهامداران بانک‌ها را جمع کرد و توجیه کرد. الان این کار انجام شود خیلی بهتر و راحت‌تر است تا اینکه 10 سال آینده بخواهیم این کار را انجام دهیم.

 

این کار واقعا به صلاح اقتصاد و سیستم بانکی کشور است؟

 

با این توقعاتی که وجود دارد بله. باید برگردیم به بانکداری دولتی زیرا این توقعاتی که در همه قوا وجود دارد، با بانکداری خصوصی از آن فاصله می‌گیرم. تامین منابع و پرداخت تسهیلات به بنگاه‌هایی که با زیان مواجه هستند به عهده بانک نیست اما این توقع وجود دارد. مشکلات زیادی در این بین  وجود دارد و اگر نمی‌توانیم این مشکلات را برطرف کنیم بهتر است به بانکداری دولتی برگردیم.

تاریخ خبر: ۱٣۹۱/٠٦/٠٣

اخبار مرتبط

نظرات

٠ نظر

در صورتی که می خواهید پاسخ خود را دریافت کنید، ایمیل خود را وارد نمایید
ارسال نظر ...
نظری برای نمایش موجود نیست ، شما اولین نفری باشید که نظر می دهید!