Warning: mysqli_fetch_array() expects parameter 1 to be mysqli_result, boolean given in /home/newsbank/public_html/inc/theme_head_title.php on line 37

Warning: mysqli_free_result() expects parameter 1 to be mysqli_result, boolean given in /home/newsbank/public_html/inc/theme_head_title.php on line 38
چهار ارز به جای دلار مبنای تعیین نرخ دلار :: پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

چهار ارز به جای دلار مبنای تعیین نرخ دلار

احمد حاتمی یزد

تجارت بین‌المللی در زمینه نفت و گاز و فرآورده‌های نفتی در سراسر جهان با دلار انجام می‌شود، قیمتها اگرچه شناورند اما داد و ستدهای نفتی، بیش از صد سال است كه با دلار صورت می‌پذیرد. بنابراین تثبیت نرخ دلار برای كشورهای نفتی كه دچار كسری تراز بازرگانی نباشند، دارای توجیه اقتصادی است. تنها در صورتی نرخ ارز این كشورها بالا می‌رود كه اقتصاد آنها دچار كسری تراز بازرگانی بشود، به عبارت دیگر زمانی که هزینه واردات و سایر مصارف ارزی، بیش از ارزش صادرات باشد. به همین دلیل نرخ ارز كشورهای نفت خیز حاشیه جنوبی خلیج فارس طی چهل سال گذشته، در برابر دلار، ثابت بود و قیمت سایر ارزها از نوسانی مشابه دلار در بازار جهانی تبعیت می‌كرد، البته ثبات سیاسی این كشورها هم در تثبیت نرخ ارز، موثر بوده است! آنچه به آرامش بازار ارز كمك می‌كند، حاكمیت شیخ و شاه و سلطان در سرزمینهای نفت‌خیز نیست بلكه ثبات خط مشی اقتصادی حكومتهاست.

در عراق، با وجود درآمد سرشار نفتی، نرخ دینار تغییرات زیاد و پرنوسانی به ثبت رسانده است. پس از سقوط صدام، حضور نیروهای خارجی از یك طرف و وسعت عملیات بمب‌گذاری در شهرها و ادامه ناآرامیهای وسیع اجتماعی، موجب بی‌ثباتی اقتصادی و سیاسی این کشور شد. در عین حال بانك مركزی عراق ناچار است كه دلار حاصل از صادرات نفت را به پول محلی تبدیل و بودجه لازم برای تامین هزینه‌های عمومی را در اختیار دولت بگذارد و این كار را از طریق مزایده روزانه یا هفتگی، انجام دهد؛ چیزی شبیه مزایده‌های بانك كارگشایی تهران برای فروش سكه، با این تفاوت كه فقط بانكها و موسسات اعتباری مجاز می‌توانند در این مزایده‌ها شركت کنند. به عبارت دیگر، نرخ دلار از طریق حراج روزانه چند صد میلیون دلار، تعیین می شود. نیاز ارزی كارخانجات، تجار و صرافی‌ها توسط بانكهای تجاری تامین می شود و موسسات اعتباری دست اندر كار معاملات ارزی با یكدیگر رقابت می‌كنند. نرخ دینار در برابر سایر ارزها نیز تابع نوسانات دلار در بازار جهانی است.

اینها تجربه‌های چند كشور همسایه ماست. اما در ایران، بعد از انقلاب در تعیین نرخ ارز، اعمال روشهای سیاسی بیشتر مورد توجه بوده و مكانیسم بازار، كمتر بكار گرفته شده است. دولت‌ها می‌خواهند نرخ ارز را هم به بازار دیكته كنند و هرگز مایل نیستند تسلیم ساز و كار بازار شوند.

اگرچه تمامی درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز و پتروشیمی به حساب بانك مركزی ایران، واریز می‌شود اما طی سی و چهار سال گذشته، این بانك قادر به حفظ ارزش پول ملی نبوده است زیرا كه ابزار لازم را در اختیار نداشته و از استقلال كافی برخوردار نبوده است. تنها دولت اصلاحات بود كه با برنامه‌ریزی مناسب، تجربه موفقی از تك نرخی شدن ارز را به جامعه اقتصادی كشور عرضه كرد و این سیاست تا چند سال پس از آن هم ادامه یافت، هرچند این موفقیت به دلیل ماجراجویی‌های سیاسی و اقتصادی دولتهای بعدی، از دست رفت.

از آنجا كه سیاستهای ارزی بانك مركزی از شفافیت زیادی برخوردار نیست، فعالان اقتصادی نمی‌دانند چگونه عمل كنند تا هماهنگی بیشتری با سیاستها حاصل شود. طی سالهای اخیر، دولت، سیاست تثبیت نرخ دلار را كنار گذاشته و بجای آن تركیبی از چهار ارز عمده بین‌المللی را با درصدهای مشخص، مبنای تعیین ارزش ریال قرار داده است. سبد ارزی بانك مركزی، رسماً اعلام نمی شود، حتی بانكها و اساتید اقتصاد دانشگاهها هم از آن بی‌اطلاعند. علاوه بر این كسانی كه مدیریت منابع ارزی كشور را به عهده دارند هر چند یكبار، تصمیمشان نسبت به درصد ارزهای مختلف در این سبد، تغییر می‌كند. مدیران ارز كشور، نه تنها خط مشی ها و تدابیر خود را در اختیار عموم نمی‌گذارند، بلكه علمای اقتصاد و مدیران عالیرتبه بانكهای دولتی و خصوصی هم نسبت به عملكرد بانك مركزی، توجیه نمی‌شوند؛ حتی وقتی زیان حاصل از مبادلات ارزی بانك مركزی، سر از میلیارد دلار درمی‌آورد، خبرش به گوش كسی نمی‌رسد.

هر چند ضعف عملكرد مدیریت ارزی كشور، اظهر من الشمس است، عدم موفقیت بانك مركزی در حفظ ارزش پول ملی، اغلب به شرایط بین‌المللی و تحریمهای اقتصادی غرب علیه ایران نسبت داده می‌شود و تا وقتی كه بانك مركزی پاسخگو نباشد و شفافیت سیاستهای ارزی در دستور كار دولت قرار نگیرد، تحلیل درستی از مشكلات كشور در این زمینه، به دست نخواهد آمد و همه چیز در هاله‌ای از ابهام باقی خواهد ماند.

عدم شفافیت، زمینه‌ساز شایعات است. تشخیص حقیقت از شایعه، بسیار مشكل به نظر می‌رسد. گاه مطالبی كه به عنوان خبر در سایتهای رسمی مطرح می‌شود، به هیچ وجه قابل هضم نیست. به عنوان مثال سایت تابناك به مصوبه محرمانه هیات وزیران در نشست مورخ 24/12/90 اشاره می‌كند كه طی آن از بانك مركزی خواسته‌اند 53 میلیارد دلار ارز نفت را به نرخ معاملاتی روز در بازار به ریال تبدیل و به خزانه واریز کند چه كسی می‌تواند باور كند كه نیمی از درآمد ارزی كشور در بازار آزاد شب عید به فروش برسد و با تصور افزایش حجم عظیم نقدینگی كه به اقتصاد كشور سرازیر می شود، سرگیجه نگیرد. آیا این یك شایعه است یا خبر؟ خدا داند.

باید انصاف داد؛ بانك مركزی در صورتی می‌تواند نرخ ارزهای خارجی در برابر ریال را مدیریت کند كه ابزارهای لازم از جمله اختیار تعیین نرخ سود بانكی و حجم نقدینگی را تا حدودی داشته باشد.

تاریخ خبر: ۱٣۹۱/٠٣/۲۲