پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

رییس کل پیشین بانک مرکزی تشریح کرد

الزامات ورود ایران‌چک‌های50 هزار تومانی

نیوزبانک- رییس کل پیشین بانک مرکزی با تبیین مباحث حقوقی و قانونی ایران چک، کاربرد و فلسفه وجودی آن در اقتصاد و تدابیر قابل توصیه برای تعیین تکلیف حذف ایران‌چک‌ها، به تشریح ماوقع حذف تراول‌‌های بانکی و ورود ایران‌چک‌های فعلی پرداخت.

رییس کل پیشین بانک مرکزی با تبیین مباحث حقوقی و قانونی ایران چک، کاربرد و فلسفه وجودی آن در اقتصاد و تدابیر قابل توصیه برای تعیین تکلیف حذف ایران‌چک‌ها، به تشریح ماوقع حذف تراول‌‌های بانکی و ورود ایران‌چک‌های فعلی پرداخت.

به گزارش پایگاه خبری نیوزبانک به نقل از فارس،طهماسب مظاهری اظهار داشت: در خبرها آمده بود که مصوبه دولت درمورد اجازه انتشار ایران چک از سوی بانک مرکزی، خلاف قانون تشخیص داده شده است. این خبر در هفته های اخیراز سوی  کارشناسان و رسانه های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.

وی با اشاره به این که اینجانب نیز درحد شناخت خود نکاتی را در این مورد تبیین می کنم، افزود: هم اکنون بحث دراین مورد به ۳ حوزه قابل تفکیک است که شامل مباحث حقوقی و جایگاه قانونی ایران چک، ویژگی ها، کاربردها  و فلسفه وجودی ایران چک در ساختار اقتصادی کشور و از همه مهم تر اقدامات و تدابیر قابل توصیه برای قوام یافتن این موضوع است.

مظاهری در تبیین مباحث حقوقی و جایگاه قانونی ایران چک یادآور شد: از آن جا که مصوبه دولت، براساس نظر هیات تطبیق قوانین و اعلام رییس مجلس خلاف قانون تشخیص داده شده آن مصوبه از تاریخ اعلام رییس مجلس، ملغی خواهد بود. در قانون پیش بینی نشده که پس از اعلام رییس مجلس، بحث و بررسی کارشناسی صورت گیرد.

به گفته وی، فرض بر این است که همه بررسی های حقوقی و قانونی در هیات تطبیق قوانین انجام گرفته و پس از اتخاذ تصمیم و اعلام رییس مجلس، آن مصوبه لغو می شود و بعد از تاریخ اعلام، معتبر نخواهد بود،بنابراین در این باره نیازی به بحث حقوقی و قانونی  وجود ندارد و بانک مرکزی که به استناد آن مصوبه، نسبت به انتشار ایران چک اقدام کرده بود، از تاریخ اعلام رییس مجلس، مجاز به ادامه انتشار نیست البته اقدامات تا آن زمان قانونی و معتبر است.

مظاهری تصریح کرد: در این مورد فقط به ذکر یک نکته بسنده می کنم؛ ایران چک به شکل فعلی آن یک ابزار در سیاستهای پولی است و بانک مرکزی درآن زمان برای استفاده از این ابزار، نیازمند مجوز و تصویب شورای پول و اعتبار بود اما از آن جا که با تصمیم دولت، شورای پول و اعتبار تعطیل شده بود و وظایف آن را کمیسیون اقتصاد دولت و یا خود دولت انجام می داد ( این مشکل چندی بعد برطرف شد و با تصویب مجلس شورای اسلامی و حمایت مجمع تشخیص مصلحت نظام روال کار به شکل صحیح خود برگشت و شورای پول و اعتبار دوباره احیا شد).

رییس کل اسبق بانک مرکزی یادآور شد: هیات دولت درغیاب شورای پول و اعتبار و به جانشینی آن، مجوز لازم برای بانک مرکزی را صادر کرد. به هر حل امروز با اعلام نظر رییس مجلس شورای اسلامی از بحث در مورد ابعاد حقوقی و قانونی این مصوبه فارغ هستیم و مصوبه پیشین دولت به لحاظ قانونی لغو و بلااثر است مگر این که رییس مجلس با ملاحظه این نکته که توضیح دادم یا به هردلیل دیگر (از جمله برای ایجاد شرایط امن و آرام برای تبدیل تدریجی ایران چک به اسکناس) صلاح بدانند که موضوع از نظر حقوقی و قانونی بررسی دوباره شود.

مظاهری با تشریح ویژگی ها، کاربردها  و فلسفه وجودی ایران چک در ساختار اقتصادی کشور گفت: همان طور که همگان می دانند نقدینگی موجود در یک کشور محصول سیاست های پولی و همچنین سیاست های مالی و بودجه دولت است و وسیله گردش امور اقتصادی کشور و جریان داد و ستد بین مردم و واحدهای تولیدی و خدماتی اعم از دولتی و خصوصی می باشد. این نقدینگی از اجزای مختلفی تشکیل شده که مهمترین آن سپرده های مختلف بانکی و اسکناس و مسکوک دست مردم است.

به گفته وی، اسکناس و مسکوک دست مردم، بخشی از نقدینگی را تشکیل می دهد و به طور معمول ۶ تا ۱۰ درصد از نقدینگی را شامل می‌شود که برای تسهیل مبادلات روزمره مردم ضروری است و میزان آن به تناسب پارامترهای مختلف ازجمله حجم کل نقدینگی، میزان پیشرفت بانکداری الکترونیکی و سایر ابزارهای متداول برای دادوستد روزانه مشخص می شود  و حتی در فصل های مختلف تغییرمی کند؛ مثلا در اسفندماه افزایش و در اردیبهشت ماه کاهش می یابد.

مظاهری یادآور شد: ترکیب اسکناس و مسکوک دست مردم نیز از ویژگی هایی است که در بهبود بهره برداری از آن تاثیر گذار است. این ترکیب باید طوری باشد که نه تنها پول خرد برای پرداختهای جزیی و تسویه حساب های روزانه بین مردم را تامین کند بلکه پول درشت نیز به میزانی وجود داشته باشد که مردم برای همراه داشتن پول در جیب خود نیاز به حمل حجم زیاد اسکناس نداشته باشند.

وی افزود: درسال ۱۳۸۶ به تبع سیاست های پولی و مالی و برنامه های اقتصادی دولت؛ حجم نقدینگی در مدت دوسال به بیش از دوبرابر رسید. این رویداد غیراز تبعات مالی و اقتصادی بر نرخ تورم و سایر شاخصهای اقتصادی، نیاز روزافزون به اسکناس و مسکوک برای مبادلات روزانه مردم را افزایش داده بود. در چنین شرایطی بزرگ ترین اسکناس رایج ۱۰۰۰ تومانی بود که از اوایل دهه ۱۳۵۰ در جریان داشت و توان تامین نیاز مردم به پول نقد را نداشت.

به گفته مظاهری، سیستم های بانکداری الکترونیکی هم گسترش نیافتاده بود و مردم برای نیاز به پول نقد به شدت در مضیقه بودند. این نیاز از طریق ابداع روش صدور چک پول توسط بانکهای تجاری پاسخ داده شده بود و چک پولهای ۱۰، ۲۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ هزارتومانی از طریق بانکهای مختلف منتشر و به جریان گذاشته می شد تا جایی که بانک ملی چک پول ۵۰۰ هزار تومانی هم متشر کرده بود.

رییس کل اسبق بانک مرکزی با اشاره به این که صدور چک پول از سوی بانک ها تا حدودی کمبود اسکناس را جبران می کرد، یادآور شد: این کار اما نواقص و مشکلات عدیده ای به همراه داشت. بانک ها چک پول یکدیگر را قبول نمی کردند، طرح و رنگ چک پول های هر بانک با دیگری متفاوت بود و در عین حال تنوع و تفاوت فراوان چک پول های منتشر شده از سوی هر بانک، مردم را دچار اشتباه، سردرگمی و تشخیص ندادن نمونه تقلبی از واقعی کرده بود.

از سوی دیگر طبق مقررات، چک پول صادر شده باید پس از برگشت به بانک، باطل می شد. بنابراین عمر هر برگ از چک پول ها کوتاه بود و هزینه های هنگفتی برای انتشار دوباره آن ها صرف می شد.

وی تصریح کرد: با این وجود بانک ها در بسیاری مواقع این کار را نمی کردند و چک پول های دریافتی از مردم را همانند اسکناس در باجه خود نگه داشته و به مشتریان بعدی می دادند. علت این امر را نیاز مردم به چک پول و کمبود ظرفیت برای جایگزینی چک پولهای منهدم شده و همچنین صرفه جویی در مصرف کاغذ و چاپ چک پول عنوان می کردند.

وی ادامه داد: حاصل کار اما رواج چک پول های تقلبی و زیان افراد متعدد بود. از طرفی به علت یک بار مصرف بودن چک پول ها، مصرف کاغذ خاص اسکناس و اعمال تمامی نکات ایمنی که در اسکناس به کار می رود، در چک پول ها ممکن،معقول و اقتصادی نبود.

مظاهری با اشاره به این که از نظر عملکرد اقتصادی نیز چاپ و انتشار چک پول از سوی شعب بانک ها امری ناصحیح و غیر قابل قبول بود، یادآور شد: چرا که  این سازوکار عملا به معنی صدور مجوز چاپ اسکناس به بانک های تجاری بدون هیچگونه نظارت و کنترل بود.

وی اضافه کرد:اختراع اسکناس از چند صد سال قبل همراه و ملازم با تاسیس نهادی منحصر به فرد برای چاپ اسکناس بوده است و در کشور ما نیز همانند اغلب قریب به اتفاق کشورها، چاپ اسکناس در انحصار بانک مرکزی است و این بانک ملزم است علاوه بر به کارگیری بهترین امکانات و تدابیر ایمنی در چاپ اسکناس، حجم و ترکیب مناسب آن را نیز مدیریت کند.

رییس کل اسبق بانک مرکزی با اشاره به این که روش مورد عمل در انتشار چک پول ها عملا به معنی گسترش اختیار چاپ و انتشار اسکناس به هریک از بانک های تجاری و تخصصی بود، گفت: این اقدام عملا ( و نه رسما ) امکان و اجازه افزودن به پایه پولی بدون هیچ حد و مرزی به بانک ها ارزیابی می شد. در آن شرایط هیچ مرجعی به هیچ شکلی بر میزان چک پول هایی که منتشر می شد، نظارت نداشت و حتی بی راه نخواهد بود اگر بگوییم ادارات مرکزی بانک های تجاری هم بر میزان استفاده شعب خود از چک پول ها اشراف و نظارتی نداشتند. این خلا نظارتی عمیق باعث شده بود استفاده بی ضابطه از چک پول ها، حکم خلق پول را پیدا کند و به افزایش شدید پایه پولی منجر شود.

به گفته وی، طبیعی است که ادامه این روند قابل قبول نبود و نباید ادامه می یافت از این رو پیش از آن که کشور را دچار مشکلات بیشتر و دشوارتری کند باید اصلاح می شد.

رییس کل پیشین بانک مرکزی یادآور شد: همانگونه که گفته شد تداوم روند قبلی غیر ممکن، غیر معقول و خسارت زا بود؛ هم مردم از آن ضرر می کردند و هم اقتصاد کشور آسیب جدی می دید. توقف و حذف چک پول از چرخه مبادلات مالی و پولی نیز مقدور و ممکن نبود، مردم به آن نیاز داشتند و حذف آن بدون جایگزین کردن ابزار مناسب، روند جاری زندگی روزمره مردم را مختل می کرد. چاره کار تنها و تنها در توقف روند چاپ چک پول و جایگزین کردن آن با اسکناس بود.

مظاهری افزود: به این منظور طرح لازم برای چاپ اسکناس ۱۰ و ۵۰ هزارتومانی و جایگزینی آن با چک پول های رنگارنگ، تهیه و ارایه شد. روال پیش بینی شده در قانون برای چاپ اسکناس جدید که پیشنهاد آن از سوی رئیس بانک مرکزی و تایید وزیر اقتصاد است؛ طی شد. بارگاه امام رضا (ع) و تصویری از تخت جمشید نیز برای این دو اسکناس انتخاب شد ولی در آخرین مراحل رییس جمهوری اطلاع دادند که این کار انجام نشود.

وی تصریح کرد: در عین حال رییس جمهوری به مضرات تداوم روش رایج در انتشار چک پول ها هم کاملا واقف بودند و حتی در یکی از مصاحبه های زنده تلویزیونی، اقدام بانک ها در انتشار چک پول را (خیانت مدیران بانکها) نامیدند (که البته بانک مرکزی در همان موقع توضیح اصلاحی را برای عموم مردم اعلام کرد). در این شرایط راه حل برای بانک مرکزی استفاده از ظرفیت های قانون پولی و بانکی و اخذ مجوز از شورای پول و اعتبار برای انتشار ابزار ایران چک با بیشترین نزدیکی و قرابت به اسکناس بود اما همان طور که در ابتدا توضیح داده شد، اما در یک تصمیم خام و غلط، شورای پول و اعتبار نیز تعطیل شده و وظایف آن به کمیسیون اقتصاد محول شده بود.

رییس کل اسبق بانک مرکزی با اشاره به این که به ناچار پیشنهاد لازم برای کمیسیون اقتصاد دولت ارسال و توضیحات لازم به اعضای آن داده شد، گفت: اما روشن بود که آن کمیسیون، ظرفیت و توان چنین تصمیمی را ندارد. براساس دستور رییس جمهوری، موضوع در هیات دولت مطرح شد و دولت به نیابت از شورای پول و اعتبار مجوز لازم را به بانک مرکزی داد. به این ترتیب، مصوبه هیات دولت به نمایندگی و از موضع شورای پول و اعتبار صادر شد.

مظاهری یادآور شد: به علاوه باید دقت داشت که ایران چک، مشابه چک های بانک های تجاری، یک حواله یا دستور پرداخت نیست، یکی از انواع چک های تعریف شده در قانون چک هم نیست؛ بلکه یک ابزار از ابزار های پولی است که بانک مرکزی در قانون پولی و بانکی مجاز و یا موظف است برای تمشیت امور پولی و حفظ دارایی و منافع مردم از آن ها استفاده کند. ایران چک سند بدهی بانک مرکزی از جنس ( I owe you ) است که اسکناس نیز از همان جنس است.

به گفته وی، این تفاوت،مثل تفاوت اوراق مشترک منتشر شده از سوی دولت با اوراق مشارکت منتشر شده از سوی بانک مرکزی است. اولی یک ابزار مالی و بودجه ای است و برای تامین هزینه های دولت و پوشش کسر بودجه دولت بکار می رود،اثر افزایش نقدینگی و خلق پول و بالا بردن حجم نقدینگی دارد. اوراق مشارکت منتشر شده از سوی بانک مرکزی اما یک ابزار در سیاست های پولی است و موجب کاهش نقدینگی می شود. هر دو یک اسم دارند و اوراق آن ها شبیه یکدیگر است اما دو جنس متفاوت با دو هدف کاملا متفاوت و متقابل هستند.

رئیس کل پیشین بانک مرکزی با اشاره به این که در این وادی باید مراقب بود نامگذاری ها، بالاخص نام گذاری های غیر دقیق ما را در بررسی و شناخت و تصمیم گیری در مورد ماهیت و محتوا به اشتباه نیاندازد، تصریح کرد: تشابه کلمه چک در فضای بانک های تجاری با همان کلمه در فضای بانک مرکزی از این دست تشابهات است.

مظاهری گفت: با این اقدام نیاز عمومی به اسکناس درشت تر در ارقام 50 و 100 هزار تومانی تا حدود زیادی برطرف شد. مردم با یک نوع ایران چک  روبه رو بودند که تمامی استانداردهای امنیتی اسکناس را دارا بود و امکان جعل آن به حداقل رسید، با تمهیداتی مانند نیاز نبورن به پشت نویسی برای ایران چک ها عملا مانند اسکناس با آن برخورد می شد و از اتلاف منابع برای امحاء و انتشار مجدد جلوگیری بعمل آمد، با این که اجازه استفاده از ایران چک ها در دستگاه های خودپرداز مشکل همیشگی کمبود پول دستگاه ها را برطرف کرد.

مظاهری افزود: علاوه بر موارد کاربردی، یکی از محاسن ایران چک این است که بانک مرکزی در انتشار و توزیع آنها دقیقا مشابه اسکناس عمل می کند؛ به این ترتیب که بانک مرکزی برای تحویل ایران چک به هر بانک، معادل آن را از حساب بانک دریافت کننده ایران چک برداشت می کند. به این ترتیب انتشار ایران چک موجب  افزایش پایه پولی نمی شود و می توان بر حجم پولی که خلق می شود، نظارت دقیقی داشت.

رییس کل پیشین بانک مرکزی با بیان این که در جریان مراحل مختلف جایگزینی ایران چک با چک پول ها، رویداد جالبی نیز رخ داد، که بیان آن خالی از لطف نیست، گفت: پس از ابلاغ مصوبه جایگزینی، آقای رییس جمهور اصرار و تاکید داشت که چک پول های رایج ظرف یک هفته باطل و بی اعتبار اعلام شود و از مردم خواسته شود که چک پول های خود را به بانک برگردانند. بانک مرکزی در عین حال که نظر موافقی با چک پول ها نداشت اما با ابطال یک هفته ای این چک پول ها نیز مخالفت کرد.

به گفته وی، استدلال بانک مرکزی نیز این بود که مردم به سیستم بانکی اعتماد کرده اند و چک پول ها بخشی از دارایی آنه ااست. ابطال یک هفته ای آن، شوک ایجاد می کند و موجب بی اعتمادی به اسناد و اوراق تعهد آور بانکی می شود. باید اجازه داد که چک پولها در مسیر طبیعی خودش جریان پیدا کند.

مظاهری یادآور شد: با انتشار ایران چک، مردم به طور طبیعی برای تبدیل آن اقدام می کنند. زمان زیادی هم طول نخواهد کشید اما باید این تحول در مسیر طبیعی خود جریان یابد. در نهایت بانک مرکزی از ابطال قبل از موعد چک پول ها خودداری کرد و طی اطلاعیه ای به مردم اعلام کرد که تمامی چک پول های بانک ها تا انتهای دوران اعتبارشان، معتبر هستند و به این ترتیب فرصت کافی داده شد تا به تدریج این جایگزینی انجام شود.

مظاهری با تبیین اقدامات و تدابیر قابل توصیه برای قوام یافتن این موضوع اظهار داشت: اکنون مصوبه دولت که مجوز بانک مرکزی برای انتشار ایران چک است، قانونا لغو شده و با این ترتیب بانک مرکزی مجاز به ادامه این کار و انتشار ایران چک جدید نیست.

از طرفی نیاز و ضرورتی که در سال ۱۳۸۶ وجود داشت؛ هم اکنون نیز وجود دارد گرچه راه اندازی و فعال شدن نسبی بانکداری الکترونیکی از شدت این نیاز کاسته اما رشد نقدینگی ازحدود  ۱۴۰ هزار میلیارد تومان به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان این نیاز را بیشتر کرده است.

رییس کل اسبق بانک مرکزی تصریح کرد: از طرف دیگر، تعداد زیادی ایران چک در دست مردم است که بخشی از دارایی آنان به حساب می آید.  دولت ها  و حکومت ها در همه جا درخصوص اموری که به دارایی مردم ارتباط دارد و بر آن تاثیر منفی می گذارد؛ همواره حساس بوده و آن را مهم می شمارند و با دقت و وسواس در آن امور تصمیم گیری می نمایند و نباید رفتاری داشته باشد که مردم را درمورد دارایی های خود بالاخص دارایی هایی که برخوردار از تعهدات دولتی و حکومتی است؛ نگران کنند.

به گفته وی، براین اساس به نظر می رسد بتوان موضوع را خطیر دانست و برای آن تدبیر کرد با این فرض چند توصیه کارشناسی در این باره ارایه می شود.

مظاهری نصریح کرد: در این مقطع؛ از ورود به بحث های حقوقی و قانونی که طولانی نیز خواهد بود، صرف نظر شود و نظر و رای رییس مجلس را نهایی فرض کنیم. مگر این که خود ایشان نظریه قبلی را قابل بررسی مجدد رسیدگی دوباره بدانند.

وی دومین راه را این گونه اعلام کرد که اقدام مجلس در مورد ایران چک را به فال نیک گرفته و آن را به فرصتی برای جایگزین کردن ابزار اولیه و اصیل  یعنی اسکناس تبدیل کنیم.

مظاهری در تبیین دومین گزینه گفت: گروهی از کارشناسان مجرب در امور پولی مامور شوند تا در یک فرصت محدود، حداکثر ۳ هفته، گزارشی در خصوص ترکیب اسکناس مورد نیاز کشور ایران در شرایط امروز و با ملاحظه ی تمام شرایط تهیه کنند. از روی قاعده این بررسی با توجه به حجم نقدینگی، نسبت اسکناس و مسکوک به نقدینگی، تاثیر نظام پرداخت های الکترونیکی، مسایل پولشویی و تاثیر روانی اسکناس درشت در جامعه (هم به لحاظ راحتی مردم هم به لحاظ احساس کم ارزش شدن پول) مورد توجه واقع می شود.

رییس کل پیشین بانک مرکزی با اشاره به چهارمین راه حل ممکن افزود: دولت پیشاپیش قبول کند که به این گزارش کارشناسی ارج نهد و هر نتیجه ای از آن حاصل شد حتی اگر با سلیقه رییس دولت منطبق نباشد؛ بپذیرد و نتیجه این گزارش نیز به اطلاع مردم برسد.

مظاهری در تبیین پنجمین گزینه گفت: از هم اکنون به اطلاع عموم برسد که تا تصمیم گیری در مورد ترکیب اسکناس و توافق درباره جایگزین ایران چک، ایران چک های منتشر شده در دست مردم هم چنان معتبر است و مشکلی در استفاده از آن برای مردم وجود ندارد.

به گفته وی، ششمین گزینه محتمل این است که پس از حصول نتیجه بررسی کارشناسی در مورد ترکیب اسکناس، درصورتی که نتیجه این شد که اسکناس درشت مثلا ۲۰ یا ۵۰ یا ۱۰۰ هزارتومانی مورد نیاز است؛ بانک مرکزی روال قانونی مبنی بر اخذ تایید وزارت امور اقتصادی و دارایی را گذرانده و در اسرع وقت نسبت به طراحی و چاپ و انتشار آن اسکناس های جدید اقدام کند.

مظاهری هفتمین راه حل ممکن را این‌گونه بیان کرد: با توجه به هزینه هایی که برای چاپ ایران چک با مشخصات فنی و ایمنی مشابه اسکناس انجام شده است؛ اولا ایران چک های موجود در جامعه به تدریج و با ملاحظه فرسودگی آنها از رده خارج  شود.ثانیا تا زمانی که تکلیف اسکناس درشت معلوم شود و آن اسکناسها تولید و چاپ شود و به بازار بیاید؛ ایران چک مورد نیاز جامعه از محل ایران چک های چاپ شده و منتشر نشده تامین شود.

به گفته وی، به این ترتیب می توان از همین امروز چاپ ایران چک جدید را متوقف کرد تا اول این که هزینه بیشتری تحمیل نشود و دوم این که از هزینه های انجام شده قبلی حداکثر بهره برداری شود و آن هزینه ها به هدر نرود.

مظاهری تصریح کرد: به نظر می رسد این مجموعه اقدامات بتواند موجب شود که اقدام مجلس منجر به یک حرکت اصلاحی در اقتصاد کشور شود و به علاوه موجب مختل شدن داد و ستد روزانه و بروز نگرانی های جدید اقتصادی برای مردم نشود تا یکی از نمونه های تعامل مثبت بین دولت و مجلس نیز ارزیابی شود.

تاریخ خبر: ۱٣۹۱/٠۲/۲٣

اخبار مرتبط

نظرات

٠ نظر

در صورتی که می خواهید پاسخ خود را دریافت کنید، ایمیل خود را وارد نمایید
ارسال نظر ...
نظری برای نمایش موجود نیست ، شما اولین نفری باشید که نظر می دهید!