پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

دکتر عیوضلو:

دست‌های نامرئی نمی‌تواند اقتصاد مقاومتی را محقق کند

نیوزبانک- استاد اقتصاداسلامی معتقداست: برای تحقق اقتصاد مقاومتی نیازمند معماری جدید در اقتصاد براساس الگوی اقتصاد اسلامی هستیم که بادست نامرئی محقق نمیشود ولی اقتصاد اسلامی متولی ندارد، باید رهبری شخصاً فرماندهی اقتصاد مقاومتی را بهعهده گیرد.

استاد اقتصاداسلامی معتقداست: برای تحقق اقتصاد مقاومتی نیازمند معماری جدید در اقتصاد براساس الگوی اقتصاد اسلامی هستیم که بادست نامرئی محقق نمیشود ولی اقتصاد اسلامی متولی ندارد، باید رهبری شخصاً فرماندهی اقتصاد مقاومتی را بهعهده گیرد.

به گزارش پایگاه خبری نیوزبانک به نقل از تسنیم، بر اساس ابلاغیه مقام معظم رهبری، اقتصاد مقاومتی الگوی اقتصادی بومی و علمی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی است تا بتواند الگوئی الهامبخش از نظام اقتصادی اسلام را عینیت بخشد. برای تبیین چیستی اقتصاد مقاومتی و ارتباط آن با اقتصاد اسلامی با آقاي دكترحسین عیوضلو عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) و استاد اقتصاد و بانکداری اسلامی گفتگو کردیم که مشروح آن به شرح زیر است:

تسنیم: آنچه از سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری و هم از صحبت های بعدی حضرت آقا درباره اقتصاد مقاومتی متوجه شده ایم این است که ایشان در بحث اقتصاد مقاومتی در نهایت دنبال یک الگوی اقتصاد اسلامی هستند.حضرتعالی که در بحث اقتصاد و بانکداری اسلامی و مواردی از این دست کار تخصصی کردهاید و صاحب نظر هستید،چه تعبیری از اقتصاد مقاومتی دارید؟در نهایت اقتصاد مقاومتی به الگوی اقتصاد اسلامی می رسد یا نه؟

دكتر عیوضلو: به نظرم می آید که رهبری در چند سال اخیر رویکرد اقتصادی را به شخصه دنبال می کنند و به نوعی دنبال گفتمان سازی هستند و البته این موضوع را خوب شروع کردهاند، ایشان الان غیر از مقام ولایتی که دارند،در این مساله واقعا یک کارشناس هستند،موضوع جدیدی را مطرح می کنند که مبتنی بر آرمان های انقلاب اسلامی و روحیه انقلابی گری و مقاومت است.

درحال حاضر ما باید با جهان تعامل داشته باشیم,هیچ شکی در این بحث نیست ولیقبل از تعامل لازم است، زیربنای اقتصادی قوی داشته باشیم، یعنی واقعا بتوانیماقتصادی مقاوم داشته باشیم. به تعبیر من اقتصاد مقاومتی رویکرد عینی یا هیکل اقتصاد اسلامی،یعنی جنبه تحققی اقتصاد اسلامی است. اقتصاد اسلامی در صورت تحقق یک اقتصاد مقاومتی و زمانی که مبانی نظری اسلامی جنبه تحققی پیدا کند، محقق می شود. این اقتصاد عینیت یافته اقتصاد اسلامی است.

در واقع ما تعبیر دقیقی در اقتصاد اسلامی داریم،در کتاب های من هم این موضوع تاکید شده است البته من بیشتر طبق آیه قرآن به کلمه قوام تاکید دارم؛ آنجا که خداوند در قرآن می فرماید: "و لا تاکلوا اموالکم التی جعل الله لکم قیاما" ،کل اموالی که در اختیار ماست را خداوند در اختیار ما قرار داده و صفتش این است،خداوند می فرماید از این اموال درست و صحیح و عاقلانه استفاده کنید،این اموال باید مایه قوام و استحکام شما باشد؛ بنابراین اقتصاد باید مقاوم باشد و بتواند مستحکم شود بعبارت دیگر اقتصاد مانند نهالی است که ریشه خیلی قوی دارد و باید بتواند شاخ و برگ پیدا کند.

به تعبیر شهید مطهری اقتصاد اسلامی یک اقتصاد قائم به ذات و غیر قائم به غیر است، اقتصادی است که ثروت در آن رشد و نمو پیدا می کند پس نهالی است که زیربنایی محکم دارد و می تواند رشد کند، بنابراین ما باید این رویکرد را نسبت به اقتصاد داشته باشیم و بر این مبنا اقتصاد مستحکم و با ثباتی را داشته باشیم و طبیعی است که در مراحل بعدی بحث این است کهباید با جهان بیرون چه تعاملاتی داشته باشیم؟

تسنیم: البته تجربه استفاده از اقتصاد مقاومتی در کشورهای غربی نیز میتواند نشان دهد که این سیاست چه فوایدی دارد ولی آیا اقتصاد مقاومتی با اقتصاد اسلامی یکی نیست؟

دكتر عیوضلو: اقتصاد مقاومتی تعبیری جدید است؛ اقتصاد مقاومتی بحثی است که در ادبیات امروز جهانی مطرح شده چراکه این کشورها در برابر نوع ساختار اقتصادی که داشتند ساختمان اقتصادی و مبانی که مطرح کرده بودند،عملا با مشکلاتی مواجه شدند که بحران زا شد؛ عملاً اقتصاد غرب با بحران عظیم در سال 2008مواجه شد و از همین رو بود که غربی ها متوجه شدند باید برای اقتصاد معماری جدیدی داشته باشند که بتواند در برابر ناملایمات و بحران ها و آسیب های اجتماعی و طبیعی مقاوم و انعطاف پذیر باشد لذا یک اقتصاد مقاوم و انعطاف پذیری را دنبال می کنند.

جهان دنبال یک رویکرد جدید اقتصادی است حتی جهان غرب، خیلی از اقتصاد دانان کشورهایی که با بحران مواجه هستند،دنبال یک معماری جدیدی هستند.خوشبختانه این مفهوم خیلی با مفاهیمی که در اقتصاد اسلامی داریم نزدیک است لذا این گفتمان در اقتصاد ایران هم شکل می گیرد و خوبست که رهبری به این موضوع به جد پرداخته اند و سیاست های کلی را اعلام فرمودند و ما انتظار داریم که امسال آن طوری که پیداست و با همتی که هست،یک پیگیری جدی در این راستا انجام شود.

تسنیم: در سالهای قبل اقدام خاصی در این مورد انجام نشده است؟

دكتر عیوضلو: ما در سال های قبل پیگیری جدی نداشتیم، ظاهرا نشان می دهد که پیگیری های جدی دراین زمینه هست.ساختاری کارهایی انجام شده،خود دولت هم سیاست ها را طبقه بندی و به تفکیک وزارتخانه ها جدا کرده و ستاد اقتصاد مقاومتی را شکل داده ولی اجرای کامل این سیاست نیازمند کار بیشتر است، این موضوع نیاز به بحث دارد مبنی بر اینکه تا چه حد این اقداماتی که می خواهد انجام شود می تواند با آن چارچوب مبانی نظری اقتصاد مقاومتی هماهنگ باشد و بتواند آن سیاست های کلی را تحقق بخشد.

* معماری اقتصاد باید عوض شود/ زمین بازی را باید عوض کنیم

ما به یک معماری جدید اقتصادی نیاز داریم,مفهومش این است که ما نباید به آن چه که تاکنون بوده اکتفا کنیم؛یعنی به نظر من باید زمین بازی را عوض کرد و نباید در چارچوب همان بازی های سابق کارمان را ادامه دهیم. واقعیت این است که علی رغم اقدامات خوبی که در جهت تعامل جهانی رخ داده یعنی مذاکرات، نظام جمهوری اسلامی به نحوی است که به این راحتی نمی تواند با آن هنجارهای جهانی هماهنگ باشد،نظم جدیدی را دنبال می کند و همیشه با تحریم های جدی مواجه هست.

ما باید در کنار بحث اقتصاد مقاومتیتدابیری ویژه بیندیشیم برای این که اقتصاد ما بتواند در برابر تحریم ها و بحران ها مقاوم و با ثبات باشد و برای این مردم عزیز اقتصاد مستحکمی را به ارمغان آورد، نیازمند تدابیری جدید هستیم و این مستلزم بازی جدیدی است و نمی توان از ساختار و روش های قبلی انتظار داشت که اقتصادمان را از این بحران ها نجات دهند.

تسنیم: در بالا اشاره کردید که این بحث نه با اسم اقتصاد مقاومتی بلکه با عناوین دیگری در جهان غرب مطرح هست، یعنی بحث تغییر ماهیت در غرب هم دنبال می شود.آیا اقتصاد ریاضتی که آن ها مطرح می کنند با اقتصاد مقاومتی ما سنخیتی دارد؟

دكتر عیوضلو: نه،یک بخش از اقتصاد مقاومتی از جنگ غزه شروع شده که در آن جا می توان به حالت ریاضتی تعبیر کرد.گفتمان غالب در غرب این است که آن ها دنبال یک راهکار جدید هستند که مفهوم ریاضت ندارد بلکه مفهوم یک ساختار جدید است و نظام های پولی و مالی جهان غرب را به بحران کشانده و غرب در خصوص بحران مخصوصا اقتصاد آزاد برای برون رفت از بحران،خیلی راهکار ندارد.

آن ها دنبال یک ادبیات جدید اقتصادی و یک نظریه جدید برای اداره اقتصاد هستند که یک اقتصاد انعطاف پذیری ایجاد کنند و البته جنبه اجرایی و الگوسازی داشته باشد، همچنین دارای الگوهایی باشد که بتواند اقتصاد آنها را با ثبات کند. یونان در اثر بحران ها با خطرات جدی رو به رو شده و همچنین قسمت اعظم اروپای شرقی دنبال نسخه های جدیدی برای اقتصاد خود هستند.

واقعیت این است که گفتمان علم اقتصادی غالب، جوابگو نیست و در این زمینه می شود بحث های جدی تری را مطرح کرد چراکه طرح فعلی بیکاری و فقر را بیشتر می کند برهمین اساس ما باید دنبال مدل جدید اقتصادی باشیم که به ثروت اقتصادی جامعه و داشته های اقتصادی تکیه کند از این نظر ما موقعیتی منحصر به فرد داریم؛ همچنان درآمدهای خوب نفتی را داریم و اقتصاد ما می تواند بر یک منبع طبیعی متکی باشد.

ما باید بر اساس داشته هایمان مدلی اقتصادی که پاسخگو باشد را طراحی کنیم.باید سعی کنیم مقداری مدل را عوض کنیم و ابتدا باید این مطرح شود که مدل های کنونی جوابگو هست یا نه؟ که به نظرم نیست.مدلی که سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی دیکته می کند با این مدل های امروز قابل تحقق نیست و حتما نیاز به یک طراحی جدید دارد که در خود فرمایشات رهبری هست که در جاهایی قوانین مانع است و باید قوانین عوض شود.پس باید دنبال یک مهندسی جدید بود.

تسنیم: در واقع شما معتقدید که الگوی مناسب برای رسیدن به یک اقتصاد مقاومتی نظام اقتصاد اسلامی است؟

دكتر عیوضلو:ما می توانیم این بحث را مطرح کنیم.

تسنیم: مقام معظم رهبری در طرح سیاستهای اقتصاد مقاومتی فرمودند که این سیاستها با شعارهای سال مثل حماسه اقتصادی اندکی تفاوت دارد در اینکه آن شعارها بیشتر راهبردی بود ولی اقتصاد مقاومتی باید به برنامه عملیاتی تبدیل شود.

دكترعیوضلو: اینجاست که من یک معضل بزرگی را می بینم.تاکید رهبری روی زیربنای اقتصاد اسلامی است ولی امروز اقتصاد اسلامی یک بحث فراموش شده است،یعنی گفتمان غالب، گفتمان اقتصاد اسلامی نیست و رویکردی ضعیف از آن به عنوان یک راهکار غالب خود را مطرح می کند و این تضعیف آن است؛ به هر حال نظام ما یک نظام و تجربه جدیدی است.

* نباید در حوزه نظریه و نظام سازی متوقف شویم/ باید دنبال الگوهای اسلامی باشیم

ما نباید فوری در حوزه نظریه و نظام سازی متوقف شویم بلکه ما بنا بر اقتضائات موجود خودمان را با شرایط تطبیق داده ایم ولی نباید مفهوم این باشد که در این شرایط بمانیم و دنبال الگوهای مناسب اسلامی نباشیم.

ولی مثل این که این ها فراموش شده است، ما زمانی انقلاب فرهنگی کردیم که الزام بود،ولی به نظرم آن انقلاب فرهنگی برای همان دوره اول بود و ما امروز به یک انقلاب فرهنگی جدید نیاز داریم که می تواند تحول در نظریه ها را رقم بزند. ما همان نظریه های غربی را در اجرای اقتصاد و الگوهای اجرایی به کار می گیریم ولی اقتصاد اسلامی آبشخور نظریه های دیگر است که زیربنایی برای نظریه ها و الگوهای دیگر است.

* بانکداری بدون ربا الگویی است که ویژه نظام طاغوتی کویت طراحی شد

چرا ما داریم فراموش می کنیم و به همین شرایط اضطرار خود را منحصر کردیم، به نظرم این یک پارادوکس و معضل است.ما همه این بحث و حساسیت را متوجهایم ولی خیلی ها در این زمینه حساسیت ندارند مثلا در نظام بانکداری الگوهای اقتصاد اسلامی حاکم نیست؛یک الگوی ضعیفی به نام بانکداری بدون ربا حاکم است، نسخه بانکداری بدون ربا توسط شهید صدر در زندان برای کویت طراحی شد که ویژه یک نظام طاغوتی و غیر اسلامی بود ولی وقتی نظام جمهوری اسلامی داریم نهادسازی ها هم باید در چار چوب این نظام باشد،این ها نظریه های اقتصاد اسلامی است در حالی که این اقتصاد در ایران متولی ندارد.

* اقتصاد اسلامی در ایران بدون متولی است؟

کجا و چه کسی متولی اقتصاد اسلامی است؟کدام دانشکده ها؟چه کسی آزمون اقتصاد اسلامی می گیرد؟در وزارت خانه ها این موضوع تا چه حد محوری است؟به نظرم این موضوع متولی ندارد،حتی شورای نگهبان که نگهبان قانون اساسی است؛قوانین مطرح شده را با قانون اساسی تطبیق می دهد.

آیا اقتصاد اسلامی متولی دارد یا نه؟اقتصادی که باید گفتمان غالب شود و بتواند زیربنای یک اقتصاد سالم و با ثبات و پویا و پایدار باشد. این بزرگترین معضل است. باید مقایسه کنیم مثلا باید خود نظام را به لحاظ اسلامی تجزیه و تحلیل کنیم نه این که فقط یک ربا را حذف کنیم؛مفهومش این است که ما نظام بانکی را پذیرفتیم و فقط مشکلی در روابط حقوقی دیدیم که آن را اصلاح کردیم.

این غلط است مثل این که یک نظام خانواده ای را مطرح می کنیم که می خواهیم یک نظام اسلامی داشته باشد،مشکل را در این می بینیم که ابتدا عقدی انجام نمی شود،خطبه عقد باید خوانده شود،درست است که ازدواج با خطبه عقد،اسلامی می شود ولی آیا خانواده ای اسلامی شکل می گیرد؟ نه،خانواده اسلامی یعنی اسلام در آن الگوبخش است و پیامبران برای این آمدند که تغییر ایجاد کنند و تعادل ها را به هم ریختند چون یک ترقی و اعتلاء و تحول می خواستند.

* اقتصاد اسلامی در زمان حضرت شعیب هم وجود داشت

اگر قرار بود در شرایطعادی بمانیم برای چه پیامبران و نظام تشویق و تنبیه آمدند؟! پس اقتصاد اسلامی از زمان حضرت شعیب آمده که به او می گفتندچرا در مسائل اقتصادی ما فضولی می کنی؟نظام نبوت و امامت الگوی خودش را دارد پس باید الگوهای خودش را ایجاد کند،دخالت دارد،نمی توان این ها را نادیده گرفت.

* دولتمردان درگیر مسائل روز مره شدهاند

تسنیم: هم اکنون کاری در این جهت انجام می شود؟ ارزیابی شما از عملکرد دولت یازدهم در زمینه اجرای اقتصاد مقاومتی و پیاده سازی اقتصاد اسلامی چیست؟

دكترعیوضلو: دولتمردان ما درگیر مسائل روزمره شدهاند، البته کار سنگینی است و حتی نظام حوزوی ما هم که باید به این بحث ها بپردازد گفتمان غالبش هنوز نظامات جدید را نشناخته؛ نظام بانک و بیمه را نشناخته،به صورت رو بنایی به موضوعاتی پرداخته که فوقش می تواند اصلاحاتی در روابط حقوقی انجام دهد که البته تا این حد هم نشده.اگر قواعد بانکداری را نگاه کنید می بینید که مشکلاتی جدی داریم.

مسائل ما حتی به لحاظ حقوقی هم حل نشده و ما در این مسائل تنگناهایی بسیار جدی داریم،خیلی از تعاملات و خدمات بانکی وجود دارد که در مورد آن حکم حقوقی نداریم.حتی نظام فقهی از نظام حقوقی عقب تر است.پس یک نهادی باید وجود داشته باشد که به موضوعات از بالا نگاه کند و اصلاح کند.

* رهبری هوشمندانه اقتصاد را با فرهنگ ربط دادند

زمان انقلاب این اضطرار بود و انقلابی صورت گرفت،انقلاب فرهنگی شد،فکر کردیم که مساله حل شده در حالی که حل نشده و مقام معظم رهبری خیلی هوشیارانه به این موضوع پرداخته و اقتصاد را با فرهنگ ربط داده اند.ما فرهنگ غنی اسلامی را فراموش کرده ایم و داریم مطالعات غربی را در مکاتب آموزشی خود تدریس می کنیم که اکثرا مبانی الحادی دارند،بحث هایی مثل مطلوبیت و عقلانیت و .....چرا ما فرهنگ سازی اسلامی را مطرح نمی کنیم.

تسنیم:بر خلاف نظر برخی ها که دارند بین اقتصاد و فرهنگ تفکیک می کنند و اولویت را با فرهنگ می دانند شما معتقید که اتفاقا این دو هوشمندانه در کنار هم هستند.

دكترعیوضلو:بله من هر چه بیشتر فکر می کنم به این می رسم که این بحث بسیار هوشمندانه مطرح شده است.

تسنیم: یعنی این دو مقوله جدا از هم نیستند؟

دكترعیوضلو: بله،بحث هایی وجود دارد که اقتصاد یا سیاست زیربناست؟ البته اگر اقتصاد را بعنوان قوانین در نظر بگیریم نمی شود قوانین را نفی کرد و قوانین طبیعی قابل نفی نیست، ممکن است که سیاست جنبه تصنعی و ساختگی داشته باشد چون حوزه اجراست ولی برخی مقوله های اقتصاد جنبه قوانین طبیعی دارد و زیر ساخت سنن دارد و سنن می تواند زیربنا باشد ولی بالاتر از همه این ها برای اقتصاد و سیاست و جامعه و جنبه های دیگر فرهنگ باید زیر بنا باشد،فرهنگی که بر اساس تعالیم اسلامی شکل گرفته باشد.

به این معنی که پیامبر ما 13 سال تربیت کردند و سرمایه انسانی ساختند و این نیروهایی که توسط پیامبر آموزش دیده بودند بعنوان مهاجرین در کنار انصار قرار گرفتند و تمدن اسلامی در مدینه پایه ریزی شد. داشته های مهاجرین همین آموزش و تربیتی بود که از پیامبر اسلامی داشتند، این داشته ها کمتر از داشته های مادی انصار نبود این دو برادرانه در کنار هم قرار گرفتند.

ما به یک بازمهندسی نیاز داریم،تخصص ما این است و می گوییم در حوزه اقتصاد این نوع بازی چه نتیجه ای دارد،بنده نوعی در کار اجرا هم هستم و می بینم که ،هم در حوزه اجرا و هم در حوزه نظر این نوع پردازش ها ما را به نتیجه نمی رساند.خیلی از این ها خلاء های فکری است و ما به اقتصاد اسلامی بدرستی نپرداخته ایم و آن را به حد باید ها و نباید ها منحصر کردیم.

* اقتصاد اسلامی علم است/ فقر و بیکاری در اقتصاد اسلامی معنا ندارد

یک سری از بزرگان هم در این زمینه زیربناهایی ساخته اند که مشکل دارد،مثلا فرمودند اقتصاد اسلامی علم نیست،این گزاره نادرستی است.اقتصاد اسلامی علم است و مبتنی بر سنن است،سنن تکوینی. اینها به پردازش نیاز دارد،اقتصاد اسلامی هم مکتب است و هم علم و فلسفه و هم نظام است و در همه این جمع ها می تواند گشاینده کار باشد.اگر این جور نباشد که حکومت امام زمان(عج) نمود پیدا نمی کند.امام ناظر یا حاضر باشند فرقی نمی کند؛اگر این مقدمات اجرا شود همان نتایج حاصل می شود اگر درست بهره برداری شود نتایج مهم آن را خواهیم دید.

"بها تستقیم شوونهم" بر مبنای اقتصاد است که شوون مستقیم می شود قواما للمسلمین. مبانی و رفتارهای اقتصادی اسلامی درست و سالم می تواند قوام و استحکام ایجاد کند.امام صادق (ع) فرمودند که "قواما للمسلمین" بسیاری از این ها باعث قوام مسلمین می شود.باید ببینیم که چه نوع پایه ای را ایجاد کنیم که بتواند قوام للمسلمین باشد.اگر ما تباهی می بینیم حتما در مبانی نظری مشکل داریم،معنی ندارد که مبانی ما اقتصاد اسلامی باشد ولی نتیجه،فقر و بیکاری باشد.

*2دانشمند آلمانی به ایران آمده بودند تا گمشده خود را در بانکداری اسلامی ما پیدا کنند!

حتی به نظرم می آید که مراجع عظام و علمای اعلام و ائمه جمعه در این زمینه ها باید مقداری توجیه بشوند و گفتمان جدیدی را مطرح کنند،گفتمانی که اعتقاد درست و صحیح دارد که نظام و تفکر اسلامی می تواند نجات بخش باشد این در غرب وجود دارد ،متخصصانی از آلمان آمده بودند و گفتند ما که در نظام غرب راهکاری ندیده ایم و به ایران آمده اند و احتمال می دادند که گمشده خود را در ایران و بانکداری اسلامی پیدا کنند.

علما و اقتصاد دانانی از یونان به ایران آمده اند و تحقیقات خوبی ارائه کرده اند، راهکار های خوبی برای نجات اقتصاد ایران مطرح کرده اند و گفته اند که شما مزیت هایی دارید که می توانید از این ها برای نجات اقتصاد خود استفاده کنید آنها دنبال راهکار جدید هستند.به نظرم می آید که باید بحث را جدی تر گرفت و مقدمات ما مشکل دارد یعنی ما خیال نکنیم که مقدماتمان درست است باید به این مقدمات پرداخت تا به نتایج برسد،نیاز به تغییرات و دستی مرئی دارد ما نمی توانیم منتظر دست نا مرئی بازار باشیم که مسائل مان را حل کند.

ما نباید به مسائل جاری دولت بپردازیم، اینها باید علی القاعده حل شود ولی نهاد مهم تری که می تواند محتوای جمهوری اسلامی و اقتصاد اسلامی را نشان دهد به فکر طراحی الگوهای جدید باشد.ما امروز نیروهای لازم را داریم که اوایل انقلاب وجود نداشتند،این سرمایه های انسانی تربیت شده هستند ولی یک مقدار خلط مبحث وجود دارد؛ لذا ما تا چه حد بگوییم کسی به این بحث ها توجهی ندارد و اقتصاد اسلامی متولی ندارد.خیلی ها خیال می کنند که اقتصاد علم است و اقتصاد اسلامی فقط یک سری تغییراتی را در آن انجام می دهد که این فکر غلط است و اصلا تحولات از فکر ساخته می شوند وقتی در فکر مغلطه و نقص دیدگاهی و رویکردی می بینی،نتیجه بخش نیست.

تسنیم: برداشتی که از اظهارات شما داشتیم این است که اولویت این است که ما از پایه و اساس باید یک سری نهاد سازی کنیم و ساختارها را از پایه تغییر دهیم.در این زمینه اولویت با چه کاری است؟آن نهاد بالاتر باید چه ساختاری داشته باشد؟در سیستم قانونی و حقوقی جمهوری اسلامی این نهاد قابل شکل گیری هست یا نه؟احتیاج به مصوبه ای داریم؟ باید مجلس پای کار بیاید؟

دكتر عیوضلو: زمان زیادی از عمر نظام جمهوریاسلامی نگذشته،نباید انتظارات ما بیش از حد باشد.ما دو حرکت می بینیم؛ یک حرکت نظامات اجرایی دولت است و یکی هم اقداماتی است که رهبری فرمودند.ایشان دنبال گفتمان سازی هستند.

الان مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت تقریبا همین تداعی را دارد که الگو ایجاد کند ولی آن خیلی طولانی مدت است یعنی در مقدمات خیلی بعید است،آن هم کار درست و لازم است ولی در این میان دولت و مجلس دنبال اقدامات اجرایی است، اینجا یک خلا جدی وجود دارد ما باید از آنچه که داریم استفاده کنیم،از داشته ها و سرمایه های انسانی در جهت الگوسازی و ارائه راهکارهای لازم استفاده کنیم،شاید این راهکار ها کاملا درست نباشد ولی خب 70یا 80 درصد نتیجه بخش هستند و خیلی بهتر از این است که در وضع موجود غوطه ور باشیم.

در مبانی نظام قانون گذاری و برنامه های 5 ساله کشور باید نهادی وجود داشته باشد که بتواند بر اساس مرکزیت تفکر اقتصاد اسلامی،طراحی کند و این بحث ها در دولتقبلی هم وجود داشته؛طرح سامان دهی اقتصاد و جمع هایی شکل گرفتند ولی مقداری رویکردها ناقص بود یا ضعف هایی بود که نتوانست جایگاه خود را پیدا کند لذا روح حاکم بر برنامه های سالانه کشور و برنامه بودجه و برنامه 5 ساله کشور باید از یک مبانی نظری محکم تبعیت کند،این مبانی که می تواند جوهره این سیاست های اقتصاد مقاومتی باشد،الگوهایی را طراحی کند که نتیجه بخش باشد.

* اقتصاد مقاومتی با ساختارهای فعلی وزارتخانهها اجرایی نمی شود

ما امروز می توانیم این مبانی را دنبال کنیم به شرطی که دولت نهادی را شکل دهد. حتی تحقق بخشی از سیاست های اقتصاد مقاومتی با این ساختارهایی که در وزارتخانه ها شکل گرفته قابل عملیاتی شدن نیست،لذا اقدامات جدی تر دیگری را نیاز دارد ولی بعنوان پاسداشت جوهره حرکت نظام جمهوری اسلامی ما به نهادهایی نیاز داریم که بتوانند پایش و مفهوم پردازی و نظریه پردازی کنند و از این نظریه ها حمایت جدی داشته باشند.

یک راه حل میان بر باید وجود داشته باشد و الا نمیتوانیم از آن چارچوبی که در مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت ایجاد شده به این زودی ها انتظار الگو داشته باشیم. به نظرم شرایط اقتصادی به نحوی است که ما نیازمند تغییر و تحولی جدی در ارکان برنامه ریزی کشور هستیم.

* رهبری شخصاً فرماندهی اجرای اقتصاد مقاومتی را داشته باشند

تسنیم:این باید از کجا آغاز شود؟ما در پایان سال 93 نمی خواهیم بگوییم که اقتصاد مقاومتی انجام شود ولی باید یک شروع و نقطه آغاز تغییری را مشاهده کنیم که ببینیم که در این حوزه واقعا کاری انجام شده.

دكترعیوضلو: اینها الزاماتی را دارد،یک قسمت آن در سیستم رهبری است و رهبری هم یک فرد نیست بلکه یک نظام است در آن جا باید نهادهایی وجود داشته باشد که بتوانند این بحث ها را پردازش و تدوین کنند و مبنای الگوهای نظام برنامه ریزی کشور قرار دهند.از این نظر خود رهبری لازم است که فرماندهی موضوع را داشته باشند و این مطالبه بصورت جدی وجود دارد.ایشان باید ارکانی را داشته باشند که بتواند در این حوزه نظریه پردازی کنند و از داشته های موجود حد اکثر استفاده را بکند و باید سیستم رهبری به صورت نهادهایی تکوینی در جهت اصلاحات بیشتر شکل گیرد و بعد مطالبه برای دولت ها ایجاد کند چون دولت ها به اندازه کافی مشکلات خودشان را دارند و درگیرند ولی این مطالبه از بالادست خودبه خود نظام برنامه ریزی و تصمیم گیری کشور خودش را تنظیم می کند.

مثلا در دوره قبل وقتی آقای احمدی نژاد طرح تحول اقتصادی را مطرح کرد مشاهده کردیم که دولتو وزارتخانه ها و بانک مرکزی به نحوی در جهت ارائه طرح تحول گام برداشتند،یعنی تا مطالبه از بالادست و از مقام دولتی نباشد،ما نمی توانیم انتظار داشته باشم که نهادهای پایین که هزاران مشکل دارند کاری در جهت اصلاح مبنایی انجام دهند.آن ها در جهت همین حفظ وضع موجود می توانند، نه بیش از این.این است که این وسط خلاءهایی وجود دارد و ما به نهادهایی نیاز داریم نمی توانیم بگوییم که این سیاست ابلاغ می شود و دولت باید اجرا کند.

تسنیم:خود دولت باید این نهادها را تشکیل دهد یا باید فرا قوه ای باشد؟

دكترعیوضلو: به نظرم در ابتدا باید نهادهایی فراقوه ای وجود داشته باشند،یعنی با فرماندهی رهبری و نهادهایی که زیر مجموعه ایشانند که می تواند تک به تک این نوع مسئولیت ها را به برخی از فقهای عظام محول کند.باید تفکیک مسئولیت باشد وافراد خاصی که بزرگان اندیشه ای کشور هستند متولی باشند و این بتواند کل داشته های کشور را جمع بندی کند و از فرصت ها استفاده کند و بودجه مناسب در اختیار قرار داده شود و بتواند بر این مبنا از دولت هم مطالبه کند،خود به خود نهادهای دولتی هم درگیر خواهند شد.

به هر حال دولت افراد متخصص خوبی را دارد و قدرت اقتصادی در اختیار دولت هست؛می تواند با ترکیب این ها یک زمینه مناسب الگو پردازی مبتنی بر اندیشه اسلامی شکل گیرد ولی همه این ها حالتی دارد که نیازمند یک دست مرئی و فردی است که این کار را انجام دهد،خود به خود این کارها صورت نمی گیرد و واقعا نیازمند یک اقدام عملی است. در شیمی این بحث ها هست اگر مواد را رها کنی به سمت عدم تعادل می روند،قدرتی لازم است که تعادل ایجاد کند,لذا در ساختار نظام تصمیم گیری کشور حوزه رهبری می تواند این بحث ها را بعنوان مساله ای باز مطرح کند و بزرگانی امتحان پس داده هستند که متولی این کار باشند که بتوانند ترکیب ایجاد کرده و از این طریق امکان اصلاحات جدی و حتی تصمیم گیری های مقتضی وجود دارد یعنی آن بحث هایی که من در حوزه نظریه پردازی مطرح می کنمدر حوزه اجرا هم مشابه همین است.

بعبارت دیگر ما با این ساز و کار نمی توانیم در مقابل تحریم ها مقابله کنیم،اگر در جاهایی توانستیم به خاطر ساز و کارهایی جهادی و انقلابی بود که اصلا ساز و کارهای قانونی و نظارتی ما با شرایط مقابله با تحریم تطبیق ندارد لذا اگر بخواهیم با شرایط عادی مسائلمان را حل کنیم،نمی شود.هر جا حل کردیم به خاطر ساز و کارهای دیگری بود که آن هم نیاز به تدابیری دارد که از آن سوء استفاده نشود،نیاز به کنترل داخلی و سیستم سازی و ایجاد نهاد دارد.

این بحث ها ایجابی است؛اصلا حرکت اسلامی ایجابی است و خود به خودی نیست،نمی توانیم انتظار داشه باشیم که نظامات خود به خود به سمت اسلامی حرکت کند یا این پردازش جوری است که می تواند.این پردازش ها در شرایط خاص خودش بود مثلا قانون بانکداری بدون ربا برای آن شرایط بود،برای 5 سال.بنا این نیست که دیگر آن را رها کنیم و بانکداری ما خود به خود به سوی اسلامی شدن سوق پیدا خواهد کرد.

یا قوانین نظارتی ما کافی است یا درست است؟ ما اول باید کار کنیم که این صورت مساله ها را حل کنیم،بعضی ها خیال می کنند این ها حل شده،در حالی که حل نشده و مقدمات مشکل دارد. ساختمانی که مقدماتش مشکل دارد چه ساختمانی است؟!اول باید روی نقشه و معماری آن بحث کنیم.بله،ما در اوایل انقلاب بر اساس شرایط و اقتضائات اقداماتی را انجام دادیم که لازم هم بود،ولی این جریان به سوخت جدید و موتورهای جدید نیاز دارد که این شتاب بیشتری به خود بگیرد واین بدون سوخت نظریه پردازی و الگوی اسلامی ممکن نیست.

تسنیم:کمی کاربردی تر بحث کنیم،درباره دولت فعلی،شما معتقدید که باید کار از باب نظریه سازی شروع شود و مقدماتی فراهم کنیم که تغییراتی پایه ای و اساسی در ساختارها و نهادها ایجاد شود؛ حد اقل کار این است که سیاست های اجرایی که دولت اجرا می کند در راستای آن بحث اقتصاد مقاومتی باشد ولی ما در عمل می بینیم که مسئولین این دولت در موارد متعدد سیاست هایی اعمال می کنند که با این قضیه تناقض دارد.حضرت عالی مطلعید که از مشاورین اقتصادی این دولت گرفته تا مسئولین ارشد اجرایی در بحث نظری هم خیلی اعتقادی به این جور کارها ندارند و اصلا خیلی به اقتصاد اسلامی تمایلی ندارند.چقدر می توان به این دولت امیدوار بود که این بحث ها به نتیجه برسد؟

دكترعیوضلو: این جور که نمی شود در مورد دولت فعلی بحث کرد و قضاوت نمود.ما در مورد ساختار نهادها بحث کردیم لذا زیاد فرقی بین این دولت و دولت قبلی وجود ندارد.من می گویم که جامعه متخصص و کارشناسان ما در نظام آموزش و تربیتی در چارچوبی که ما مطرح می کنیم بعنوان اقتصاد اسلامی، تربیت پیدا نکرده لذا این نظام جمهوری اسلامی که آمد نظام اقتصادی-اجتماعی ایران را تغییر داد،نیازمند این است که در حوزه تولید نظریه و علم کار کند و نظام های آموزشی را اصلاح کند.لذا تقصیر هیچ دولتی نیست.

ما به رهبران جامعه که رهبران فکری جامعه هستند نیاز داریم.بعد از آن به مرحله دولت می رسیم که درگیر مسائل روزمره خودش هست و واقعیت این است که اقتصاد ایران مشکلاتی جدی دارد و باید برای حل این موضوعات نقشه بکشد.باید درباره ساختار توسعه اقتصادی ایران بحث کنیم که این توسعه نیازمند یک برنامه ریزی جدید است.ما یک سری خلاهای جدی داریم،حلقه هایی مفقوده در ادبیات اقتصادی ما وجود دارد که بدون این امکان تحرک اقتصادی کامل وجود ندارد باید ریز شویم و ببینیم که این حلقه های گمشده کجاست.

مثلا برای تامین مالی شرکت های دانش بنیان چه حلقه های مفقوده ای وجود دارد،وقتی تقویت شرکت های دانش بنیان یا اقتصاد دانش بنیان را مطرح می کنیم باید ببینیم که برای این چه الگوهای تامین مالی وجود دارد و چه الگوهایی برای افزایش صادرات نرم افزار در کشور طراحی می کنیم،روش های تامین مالی آن به چه صورت است؟

ما نیاز به معماری جدید داریم؛یعنی نظام بانکداری و تامین مالی کنونی خیلی نمی تواند دراین مسیر قابلیت خودش را نشان دهد؛بانکداری ما عموما یک بانکداری تجاری است در حالی که بانکداری های دیگری باید این جا مطرح می شود،بانکداری خطر پذیر و قانون مندانه که بتواند مسائل ما را حل کند.

این جاست که باید وارد گفتگو شویم و ببینیم که این مهندسی می تواند ما را به نتیجه برساند و بحث شود که آیا سیستم های تعریف شده و ساختار و نهادهای ایجاد شده در این مسیر هستند یا نه؟که من عرض می کنم که در بیشتر موارد در مسیر نیست.این اهداف را تحقق نمی دهد و نیاز به یک تحول ساختاری در نظام بانکی داریم و گریزی از آن نیست.

دولت قبل دراین زمینه اقداماتی کرده و ظاهرا دولت جدید می خواهد اقداماتی انجام دهد منتهی تا در سختارها تغییر ایجاد نکنیم،نمی شود.در عرصه صنعت دانش بنیان دولت قبلی کارهای خوبی انجام داده مثلا معاونت علمی و فناوری و صندوق های پژوهش و فناوری و ... ولی کافی نیستند و باید نهادهای جدیدتری ایجاد شود.این ها متولی می خواهد،چه کسی و کدام نهاد متولی هستند.تک به تک باید مطرح شوند.

یا وقتی بخواهیم در صادرات نفت تنوع ایجاد کنیم آیا باید از همان الگوهای سنتی فروش نفت که جواب نمی دهد،استفاده کنیم؟مگر ما در شرایط تحریم و بحران از الگوهای سنتی استفاده کردیم؟در آن شرایط ما از الگوهای ابتکاری و روش ها جدید استفاده کردیم.وزارت نفت باید دراین زمینه مسائل و راهکارهای جدیدی ارائه دهد،این نیازمند این است که ما ببینیم در ساختار وزارت نفت آیا زمینه های لازم برای تنوع سازی فروش نفت وجود دارد؟آیا در ساختار بانک مرکزی،ساختاری برای ارائه ابزارهای جدید پولی وجود دارد که مبتنی بر ثروت ملی کشور باشد؟ما دراین زمینه الگو داریم که می تواند اقتصاد کشور را به صور کلی متحول کند.

طی چند ماه اخیر طرحی مطرح شده تحت عنوان اوراق سپرده نفتی که می تواند بر اساس منابع نفتی کشور نظام پولی کشور را متحول کند؛یعنی مردم و ایرانیان داخل و خارج این اوراق را خریداری کنند بر این مبنا مدل اقتصادی جدیدی مطرح می شود که این مدل نه تورم زاست و نه رکود زا،می تواند رشد ایجاد کند.

* اداره بانکها وظیفه بانک مرکزی نیست

این ها مدل ها و ابزارهای جدیدی است. انواع موضوعات وجود دارد.آیا ساختار بانک مرکزی کاملا بر اساس همان مدل های قبلی می خواهد عمل کند یا براینیازهای کنونی کشور در عرصه نفت،دانش بنیان و نقل و انتقال پول معماری جدیدی دارد؟ این سوالی است که شما باید از بانک مرکزی بپرسید.ببینید آیا معماری جدیدی دارد یا فقط بحث های اداره بانک ها را در نظر دارد که به نظرم اداره بانک ها بحثی نیست که متولی آن بانک مرکزی باشد.الان بعضی موضوعات خلط شده،بانک مرکزی متولی سیاست پولی کشور است.

یکی باید سوال کند که در این کشور اداره بانک ها بر عهده کیست؟!ما واقعا در مقدمات مشکل داریم،خیلی از مقامات خیال می کنند که اداره بانک هابر عهده بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد است!اداره بانک ها به عهده کیست؟آیا بانک مرکزی است؟نه،بانک مرکزی سیاست هایی را مطرح می کند و معیارهایی را که باید نظارت کند و متولی سیاست پولی کشور است.

از بانک ها فقط انتظار دارند ولی کسی نیست که مطرح کند که ساختار بانک باید چه جوری باشد و اداره آن بهچه صورت است و مسائل انتظامی و استخدامی بانک ها باید از چه قوانین و آئین نامه هایی تبعیت کند.اینها موضوعاتی است که در کشور باید مطرح و بررسی شود ولی ما خیال می کنیم که یک نفر متولی باشد و از او بخواهیم مثلا مشکل بانک ها را از بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد میخواهیم!اینها هر کدام در جایگاه خود مطرحند و مشکلات ساختاری دارند لذا می بینید که نه موضوع قانون بانکداری به نتیجه رسیده و نه موضوع ساختار بانک ها به نتیجه مشخص رسیده و هزاران هزار مدعی داریم که دارند نظام بانکی را متهم می کنند،باید کسی بررسی کند که متولی نظام بانکی کیست؟

مخصوصا اگر شما بخواهید بر مبنای ادبیات متعارف عمل نکنبد و اسلامی سازی کنید این موضوع را پیچیده تر می کند.وقتی شما می خواهید یک ساختار اقتصاد اسلامی را مبنا قرار دهید آیا این ساختار این نوع بانک مرکزی را نیاز دارد؟چه نوع بانک و وزارت اقتصاد و متولی را نیاز دارد؟و چه قوانینی می خواهد؟اینها بحث هایی است که موضوع را پیچیده تر می کند.

ما نمی توانیم آن را رها کنیم چون بر اساس نظام غربی نیستیم اگر بخواهیم بر اساس آن عمل کنیم تمام نرم افزارهای آن موجود است،ولی قانون اساسی ما بر اساس جمهوری اسلامی است.این قانون اساسی الزامات نهادی خودش را دارد.ما این معماری را انجام نداده ایم البته تا حدودی انجام شده ولی اگر بخواهیم اقتصادی بالنده داشته باشیم باید در عرصه نظر و ساختار و رفتار سازی این مهندسی را انجام دهیم و هم اقداماتی شروع شده و باید کامل شود و باید مطالبه وجود داشته باشد.ما باید سوالات را در کشور بشناسیم،رسانه ها دنبال سوالات جدی بروند،همه چیز را سیاسی نکنند.دنبال سوالات جدی که هر وزارت خانه ای می تواند به این ها پاسخ دهد و می تواند گفتمان جدیدی ایجاد کند.

می خواهم بگویم که به جای بحث های سیاسی و جناح بازی و راست و چپ رسانه ها بالنده شوند که بتوانند سوالات جدی را در عرصه اداره کشور و اقتصاد مقاومتی و الزامات مطرح کنند.من می گویم به عنوان یک مهندسی اقتصاد اسلامی و مقاومتی نیازمندیم که ابتدا نقشه راه داشته باشیم.با این نقشه ها اقتصاد اسلامی و مقاومتی ایجاد نخواهد شد حتی مسائل روزمره کشور حل نمی شود چون ما گرفتار تحریم هستیم.مقابله با تحریم یک فرماندهی واحد می خواهد،ما چندین سال است حرف می زنیم،با این ساختارها و تقسیم کارهای وزارت خانه ها،امکان پذیر نیست،وزارت نفت یا بانک مرکزی به تنهایی نمی تواند کار کند،این ها بحث هایی است که ما باید مقداری بازی دست خودمان باشد ما در زمین دشمن و الگوهای آنان بازی نکنیم.

باید مقداری زمین بازی را عوض کرده ؛زمینی که مبتنی بر فرهنگ اسلامی داشته باشیم.چرا استفاده نمی کنیم فرهنگی است که شهیدپرور و جهادی است و می تواند خیر دنیا و آخرت را داشته باشد و مبتنی بر تزکیه است و می توانیم با تربیت صحیحی اسلامی و مومنین نسبت به هم مودت دارند،آرامش ایجاد می کند،در بحث زکات خیلی جالب است که خدا می فرماید که زکات دهید که تزکیه ایجاد می کند،فرهنگی که ایجاد کنیم که پیامبر برمردم صلوات بفرستد،باید فرهنگی ایجاد کرد که مبانی بر تزکیه و صلوات و رسول است یعنی صلوات از بالا و پایین است.

این در جامعه آرامشی ایجاد می کند،چرا ما از این فرهنگ دور شدیم و به یک سری معارف غربی چسبیده ایم که زیربنایی الحادی دارند.خیلی از بحث هایی که وجود دارد ما ریشه های مبانی نظری اقتصادی را مسلط هستیم،اگر کسی مشکل دارد بیاید از ما بپرسد.ما کارشناس این موضوع هستیم چرا به آن مبانی چسبیدیم و متوجه آن نیستیم ولی مبانی خودمان را رها کردیم،اسلام به خوبی می تواند ساز و کارهای اقتصادی را طراحی کند، چرا در این زمینه کار جدی انجام نمی شود؟ما داریم در حد خودمان کار می کنیم،ولی چقدر عمر داریم؟

تاریخ خبر: ۱٣۹٣/٠٣/٠٣
کلمات کلیدی :

اخبار مرتبط

نظرات

٠ نظر

در صورتی که می خواهید پاسخ خود را دریافت کنید، ایمیل خود را وارد نمایید
ارسال نظر ...
نظری برای نمایش موجود نیست ، شما اولین نفری باشید که نظر می دهید!