پایگاه خبری اقتصادی و تحلیلی نیوزبانک

جستجو

گزارش کامل از یک مناظره بودجه‌ای

در محاکمه لایحه بودجه 93 چه گذشت؟

نیوزبانک-بعد از این‌که لایحه بودجه سال 93 در 17 آذرماه تقدیم مجلس شد واکنش‌ها و اظهار‌نظر‌های مختلفی را به همراه داشت‌، به‌طوری که بودجه واقعی، محتاطانه، بودجه انبساطی، انقباضی، غیرواقعی و بودجه با کسری پنهان از جمله صفت‌هایی بود که به سند مالی پیشنهادی دولت نسبت داده شد.

بعد از این‌که لایحه بودجه سال 93 در 17 آذرماه تقدیم مجلس شد واکنش‌ها و اظهار‌نظر‌های مختلفی را به همراه داشت‌، به‌طوری که بودجه واقعی، محتاطانه، بودجه انبساطی، انقباضی، غیرواقعی و بودجه با کسری پنهان از جمله صفت‌هایی بود که به سند مالی پیشنهادی دولت نسبت داده شد.

 

به گزارش پایگاه خبری نیوزبانک به نقل از ایسنا، در برنامه‌ی مناظره در روز گذشته که با موضوع بررسی لایحه بودجه سال 93 برگزار شد، غلامرضا تاج‌گردون نایب رییس اول کمیسیون برنامه و بودجه (موافق)، فرهاد دژپسند معاون بودجه معاونت برنامه‌ریزی (نماینده دولت) و فرشاد مومنی اقتصاد‌دان (موافق مشروط و مخالف مشروط) به واکاوی بودجه پیشنهادی دولت پرداختند.

 

این مناظره به سه بخش تقسیم شد به‌طوری که در بخش اول هر چهار نفر در مورد بودجه به اظهار‌نظر کلی پرداخته، در بخش دوم به انتقادات یکدیگر پاسخ دادند و در بخش سوم نیز به برخی از سوالات مردمی جواب دادند که مشروح این مناظره در ادامه آمده است.

 

_ بخش اول

 

تاج‌گردون: بودجه درعین داشتن ضعف، قابل تقدیر است

 

با وجود این‌که سال 92 سال خاصی بود، اما دولت توانست در فرصت بسیار محدودی لایحه بودجه سال آینده را بعد از سال‌ها به موقع تقدیم کند که این بسیار ارزشمند است.در حالی که هیچ‌گاه نمی‌توان به یکباره لایحه یا قانون بودجه را مورد تایید یا رد قرار داد و تنها می‌توان جهت آن را بررسی کرد باید گفت که بودجه سال 93 از نظر عرفی عملکرد مناسبی دارد.این در حالی است که از لحاظ ابزار تصمیم‌گیری، نظارتی، رفتارشناسی دولت، نگاه به آینده، شفافیت اطلاعات، رفتا‌شناسی اقتصادی، ابزار رشد و توسعه و مدیریتی هم‌چنین پاسخ‌گویی و شفافیت روند روبه‌ رشد و اصلاحی را در پیش گرفته است.

 

هم‌چنین این بودجه از نظر رابطه با متغیر‌های کلان اقتصادی مانند نرخ تورم، بیکاری، سرمایه‌گذاری، رشد نقدینگی و رشد اقتصادی که اکنون در شرایط مناسبی قرار ندارند، جهت‌گیری مطلوبی دارد.

 

اما از دیگر مزایای بودجه سال 93 در کنار به موقع بودن و نزدیک‌شدن به واقعیت می‌توان به اولویت‌بندی منابع، محافظه‌کارانه بودن، نداشتن طرح جدید، بازکردن خرید خدمت، شفاف‌تر شدن دولت با نفت، وجود برنامه‌ی سالانه، گزارش عملکرد و اتکاء به اوراق نیز اشاره کرد.

 

در عین حال بودجه سال 93 مانند سایر لوایح بودجه از ایراداتی نیز برخوردار است به‌گونه‌ای که در رفع نیازهای فعلی نظام مانند تعادل و توازن و تمرکز‌زدایی دچار ضعف‌های است که امیدواریم مجلس آنها را اصلاح کند.

 

هم‌چنین از لحاظ توجه بودجه به اسناد بالا‌دستی در تراز عملیاتی که براساس آن دولت باید هزینه‌های جاری را از درآمد‌های جاری تامین کند دچار مشکل است، چرا که بودجه سال 92 شرایط هر دو را به گونه‌ای خراب کرده که دولت در بودجه سال 93 فقط توانسته تا حدی آن را کنترل کند، اما به هر حال تراز عملیاتی هم چنان وضعیت مطلوبی نداشته و دارای کسری پنهان است.

 

دژپسند: منابع بودجه کاملا مطمئن است

 

هنگامی که بودجه مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد انتظارات این است که دولت در سال آتی می‌خواهد با بودجه در دست خود چه راهبردهایی را در پیش می‌گیرد و یا این‌که مردم می‌خواهند بدانند چه تاثیری بر زندگی آنها خواهد گذاشت؟

 

بنابراین باید بودجه را در دو بخش بررسی کرد نقشی که در طرف عرضه‌ی کالا و خدمات از سوی بخش خصوصی و ارائه‌ی خدمات اجتماعی از سوی دولت برعهده خواهد گرفت که این خواسته‌ها را باید در سه محور شامل تبصره‌ها و احکام بودجه، اعتبارات هزینه‌ای هم‌چنین اعتبارات سرمایه‌ای مورد توجه قرار گیرد.

 

این درحالی است که تلاش کردیم تا در بودجه سال 93 از طریق اعتبارات هزینه‌ای، ارائه‌ی بهتر خدمات اجتماعی در زمینه‌ی آموزش، تحقیقات، بهداشت، درمان و تامین اجتماعی را هدف‌گذاری کنیم هرچند که این موارد از وظایف حاکمیتی دولت نیست.

 

در زمینه‌ی فعال کردن بخش خصوصی برای عرضه در بخش صنعت و کشاورزی نیز تلاش کردیم تا در قالب تبصره‌های بودجه آن را اعمال کنیم تا با فراهم‌کردن شرایط بخش خصوصی بتواند به خوبی در حوزه صنعت، کشاورزی و خدمات فعالیت بهتری انجام دهد، براین اساس برای تسهیل تامین منابع و بهبود فضای کسب‌وکار در این حوزه تبصره‌های متعددی را در نظر گیرد.

 

از سویی دیگر تلاش کردیم تا با تامین اعتبارات خاص بتوان با پرداخت مابه‌التفاوت سود تسهیلات فعالیت‌های بخش خصوصی توسعه یابد.

 

اما در زمینه‌ی اعتبارات سرمایه‌ای نیز دو کار را به‌طور همزمان در پیش گرفته‌ایم اول اتمام طرح‌هایی که می‌تواند بستر‌ساز توسعه بخش خصوصی باشد دوم اتمام طرح‌هایی که بتواند عرضه‌ی خدمات اجتماعی توسط دولت را مدنظر قرار دهد، چرا که معتقدیم اگر بخواهیم همواره به‌طور قطره‌چکانی به پروژه‌های عمرانی اعتبار دهیم به‌طور یقین نمی‌توان به سهولت در مدت زمان کوتاه آن را بهره‌برداری رسانده و کارایی کامل منابع برخوردار باشیم.

 

براین اساس طبق الگویی که برای اولویت‌بندی طرح‌های عمرانی در تامین اعتبار طراحی شد، سعی کردیم بخشی از طرح‌ها را به پایان رسانده و در ادامه با ارائه‌ی بخشی از عرضه‌ی آن مصرف‌کنندگان و عموم جامعه آثار آن را حس کنند.

 

اما تاکید می‌کنم که در حوزه منابع به گونه‌ای عمل کردیم که درآمدهای ما به‌طور کامل و مطمئن برآورد شده و محقق خواهد شد.

 

مومنی: بودجه در گروگان سیاست‌های ضد توسعه‌ای دولت قبل است

 

من مخالف لایحه بودجه نیستم بلکه موافق مشروط و مخالف مشروط هستم.

 

انصافا در بودجه سال 93 نسبت به آنچه که در هشت سال گذشته شاهد بودیم، در بخش‌هایی گام‌هایی روبه جلو برداشته شده است، به‌طوری که رعایت زمان، توجه به مسائل بنیادی بودجه مثل سهم به‌طور غیرعادی بالای ردیف‌های متفرقه و روند غیرمتعارف فزاینده درآمد‌های اختصاصی که عموما مضمون ضد توسعه‌ای دارند از نکات مثبت بودجه سال آینده است یا این‌که نگاه خردورزانه به طرح‌های عمرانی شایسته تقدیر خواهد بود.

 

به اعتقاد من بزرگ‌ترین ضعف بودجه این است که به طرز غیرمتعارفی هم چنان در گروگان سیاست‌های ضد توسعه دولت قبلی مانده است. تصور می‌کنم اگر در مقیاس ملی از این نظام سلطه‌وار کوتاه‌نگری چه در میان مجریان و سیاست‌گذاران و چه در بین نخبگان، روشنفکران و دانشگاهیان خارج نشویم، در زمان‌هایی که باز می‌گردیم و به افق دور مدت نگاه می‌کنیم به ملاحظاتی بر می‌خوریم که حتی علائمی از تهدید امنیت ملی را می‌تواند به همراه داشته باشد.

 

اما آنچه که جزء نقد‌های اساسی به این بودجه است سلطه‌ی غیرعادی کوته‌نگری یعنی ترجیه ملاحظات و روندهای کوتاه‌مدت به ملاحظات و روند‌های بلند‌مدت خواهد بود. بنابراین معتقدم که از این زاویه نسبت به سند بودجه با ملاحظات توسعه ملی هم‌چنان واگراست و تصویری که از درون آن برای تحقق اهداف برنامه‌های بلند‌مدت و میان‌مدت کشور به دست می‌آید هم‌چنان نگران‌کننده است.

 

بنابراین من از این زوایا افق روشنی را برای نقد جدی آنچه که کشور را به این روز انداخته مشاهده نمی‌کنم و به مرز‌بندی مشخص در این رابطه انتقاد دارم، چرا که معتقدم دولت فعلی حتی در سطح تبلیغاتی نیز به‌طور غیرمتعارفی در گروگان دولت قبل باقی‌مانده است.

 

هم‌چنین معتقدم آنچه که در زمینه‌ی شفاف‌سازی مطرح شده به اعتبار بایسته‌های شرایط کنونی بسیار ناچیز بوده و نقص‌های بزرگی در آن وجود دارد. از این‌رو تصویر بسیار خوش‌بینانه‌ای که در مورد تنش‌زدایی در زمینه‌ی سیاست خارجی و آثار آن بر سیاست اقتصادی وجود دارد از دیگر ضعف‌های بسیار بزرگ دولت است.

 

از سویی دیگر دولت یازدهم هم‌چنان استمرار اتکای فزاینده به نفت را در دستور کار قرار دارد که از دیگر چالش‌های بنیادی بودجه سال 93 به‌شمار می‌رود.

 

در عین حال مساله‌ی مهم‌تر این است که بسیاری از مسائل کلیدی و سرنوشت‌ساز چه از نظر جهت‌گیری‌های سیاسی و چه از نظر راهبرد‌ها غیرشفاف است براین اساس این‌گونه تصور می‌کنم که این سند مالی تقریبا به هیچ یک از مسائل ساختاری بودجه‌ریزی کشور توجه بایسته‌ای ندارد و هم‌چنان شاهد کسری بودجه فزاینده خواهیم بود. گرچه که نسبت به آنچه در دولت قبل شاهد بودیم این بودجه بهتر است.

 

نادران: کسری بودجه 93 جدی است

 

علاوه بر محاسنی که برای بودجه سال 93 ذکر شد، می‌توان خلاصه‌تر شدن و کاهش احکام و تبصره‌ها نسبت به بودجه قبلی، نیاوردن احکام بودجه در ذیل جداول و ردیف‌ها را نیز به لیست امتیاز‌های آن اضافه کرد که اقدامی مثبت است، اما بخشی از ایرادات وارد به بودجه مربوط به مشکلات ساختاری است که در لوایح بودجه کشور همواره وجود داشته که ناشی از وضعیت اقتصاد ملی و اتکای بیش از حد به درآمد‌های نفتی است.

 

در عین حال غیرشفاف‌بودن بودجه به اقتضائات آن در سال‌های اخیر تبدیل شده و تنها مربوط به بودجه فعلی نیست. این درحالی است که من برخلاف آقای مومنی مبدا تاریخ اسلام را هشت سال پیش نمی‌دانم بلکه ما در 40 سال گذشته یعنی از زمانی که بودجه‌نویسی در کشور آغاز شده همواره شاهد این عارضه در اقتصاد ملی بوده‌ایم.

 

اما از ایراداتی که در بودجه سال 93 وجود دارد، خوش‌بینی بیش از حد به مذاکرات خارجی در بحث هسته‌ای و درآمد‌های حاصل از آن قابل توجه است. ما یکبار چوب نوسانات لبخند‌زدن‌ها و اخم‌کردن‌های اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها را در مذاکرات هسته‌ای خورده‌ایم و آثار آن را بر اقتصاد ملی لمس کرده‌ایم، پس نباید دوباره این مساله را تجربه کرد. از این‌رو رعایت احتیاط در بودجه‌نویسی کاملا ضروری خواهد بود.

 

هم چنین بودجه سال 93 برخلاف آنچه که گفته می‌شود انبساطی است، چرا که طبق بودجه اصلاح‌شده سال 92 و یا بدتر از آن با توجه به نسبت پیش‌بینی عملکردی که کارشناسان برای بودجه سال جاری مطرح می‌کنند، بودجه عمومی دولت در خوش‌بینانه‌ترین حالت 40 درصد و نسبت به عملکرد بین 60 تا 70 درصد افزایش یافته است. از این‌رو انبساطی بودن بودجه حتما آثار خود را بر تورم خواهد گذاشت.

 

از سویی دیگر برداشت از درآمد نسل‌های آتی به خصوص در قالب اوراق مشارکت یا اوراق خزانه اسلامی و در اشکال دیگر موجب ایجاد بدهکاری شده و ما آن را جزء کسری بودجه تلقی می‌کنیم، پس این‌که بگوییم بودجه کسری ندارد و منابع آن را از فروش شرکت‌های دولتی، اوراق مشارکت و یا سایر درآمد‌هایی که به این‌گونه تامین می‌کنیم نمی‌توان به راحتی مدعی شد که بودجه کسری ندارد، چرا که کسری آن کاملا جدی است.

 

بخش دوم: پاسخ‌ها و انتقادات گاها تند مناظره‌گران به یکدیگر

 

به گزارش ایسنا، در بخش دوم این مناظره هر چهار نفر نسبت به صحبت‌های یکدیگر اظهار‌نظر کردند که فرشاد مومنی با اشاره به این‌که تنها کسی بوده که در بخش اول مورد مهرورزی قرار گرفته، داوطلب اول سخن گفتن شد.

 

واکنش مومنی به اظهارات نادران: حرف شما نادرست است من می‌گویم دولت تحلیل ندارد

 

به نظر من نکته‌ای که آقای نادران گفتند حرف بسیار نادرستی بود، چرا که به هیچ وجه مبدا تاریخ را هشت سال پیش نمی‌دانم و این طرز برخورد را رفتاری سیاست‌زده تلقی می‌کنم. این در حالی است که از نظر کارشناسی براین باورم که هشت سال گذشته مبدا بی‌سابقه‌ترین سطوح تجربه شده فساد و ناکارآیی در کشور بوده است.

 

در این زمینه بیش از این‌که ذهن من درگیر اشخاص باشد، درگیر رویه‌ها و سیاست‌ها است و اگر دقت کرده باشید در نقدی که به این بودجه و اظهارات متولیان آن داشتم گفتم که آنها تحلیل مشخصی از شرایط کنونی ارائه نکردم و این مشکلی است که درون آن نگرانی جدی مبنی بر این‌که نکند در اثر فقدان این تحلیل دوباره به‌ سیاست‌هایی که این اوضاع را برای ما فراهم کرده باز گردیم.

 

این‌که می‌گویم چنین اوصافی را برای هشت سال قائل هستم یک وجه آن به این بر می‌گردد که مرکز پژوهش‌های همان مجلسی که آقای نادران در آن عضو هستند، گزارشی منتشر کرده مبنی بر این‌که در مدت مذکور برای دستیابی به یک واحد رشد در تولید ناخالص ملی به‌طور متوسط 500 درصد دلار نفتی بیشتر از دوره‌ی آقای خاتمی صرف کرده‌ایم و این به معنای تحمیل ناکارآمدی غیرعادی به نظام ملی است.

 

این درحالی است که در برخی از سطوح هشت سال گذشته سقوط بالغ بر 80 رتبه‌ای به سمت کشور‌هایی با بدترین فساد مالی را داشته‌ایم. از سوی دیگر مقامات مسوول وزارت کشاورزی به صراحت اعلام می‌کنند که با ابعاد بی‌سابقه‌ای با تخریب محیط زیست در اثر اجرای سیاست‌های دولت قبل مواجه شده‌ایم.

 

در عین حال مقامات وزارت بهداشت تاکید می‌کنند که در فاصله سال‌های 89 تا 92 سهم آن بخش از جمعیت که فقط از ناحیه کمرشکن درمان زیر خط فقر رفته‌اند، 700 درصد رشد کرده‌ است.

 

بنابراین اگر دولت یازدهم نیز تحلیل مشخصی از چرایی این قضایا نداشته باشند، صرفه‌نظر از اشخاص آن چیزی که بسیار سرنوشت‌ساز است، مساله‌ی سیاست‌ها و رویه‌هایی است که قطعا در معرض تکرار آنها قرار گرفته‌ایم.

 

باید به‌طور مشخص به واکنش رییس کل بانک مرکزی در مواضع ارزی اشاره کنم که به اعتقاد من یک علامت جدی خطر برای این است که یا دولت تحلیل مشخصی در سطح مدیریت اقتصادی ندارد یا این‌که تحلیل‌ها همگرا و هماهنگ نیست.

 

از این‌رو هنگامی که سخنگوی محترم دولت می‌خواهد این حرف نادرست و برعلیه مسائل عامه‌ی مردم و تولید‌کنندگان را توجیه کند، می‌گوید که ما از آنجایی که به ثبات اهمیت می‌دهیم آقای سیف این‌گونه سخن گفته‌اند اما من می‌گویم آقای رییس کل بانک مرکزی می‌دانند که نزدیک به 50 درصد سهم موجود در قیمت فعلی دلار آزاد به سهم آینده‌هراسی که ناشی از تنش‌های بین‌المللی بوده است، مربوط می‌شود و اگر آن تلاش‌ها تا حدود زیادی متوقف شده و یا تهدید‌ها کاهش یافته، نباید به اسم ثبات به سهم سوداگرانه، دلالی و رباخوارانه موجود قیمت فعلی دلار را مشروعیت داد.

از سویی دیگر در بخش‌هایی از دولت صحبت‌هایی در زمینه تکرار تجربه خسارت‌بار وارد‌کردن شوک‌های جدید به قیمت حامل‌های انرژی به گوش می‌رسد، این در حالی است که من هفت محور را متغیر‌های اقتصادی، اجتماعی شناسایی کردم که فقط براساس اسناد رسمی و اظهارات مقامات رسمی کشور می‌توان گفت ناشی از این سیاست‌های نادرست بوده، بنابراین باید تحلیل دقیق و مشخصی از اوضاع کنونی وجود داشته باشد.

تاریخ خبر: ۱٣۹۲/٠۹/۲٣

اخبار مرتبط

نظرات

٠ نظر

در صورتی که می خواهید پاسخ خود را دریافت کنید، ایمیل خود را وارد نمایید
ارسال نظر ...
نظری برای نمایش موجود نیست ، شما اولین نفری باشید که نظر می دهید!